THỜI GIAN LÀM VIỆC 24/24
 

HOTLINE : (028) 6270 0119 - (028) 2215 4274
0982 120 908 - 090 371 5529 - 0933 161 985
Cơ sở 1: 1051 Bình Quới (XVNT) - P.28 - Q.Bình Thạnh - Tp.HCM
Cơ sở 2: 978 Nguyễn Duy Trinh - P. Phú Hữu - Q9 - Tp.HCM

TRUNG TÂM ĐIỀU DƯỠNG VÀ CAI NGHIỆN MA TÚY THANH ĐA 
Địa chỉ : 1051 Bình Quới (Xô Viết Nghệ Tĩnh) - P.28 - Q.Bình Thạnh - Tp.HCM
Điện thoại: (08).38986513 - 38986515(Ext:12) - (08).22154274 - MST: 0301910027

TÀI LIỆU TẬP HUẤN VỀ TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN MA TÚY CHƯƠNG 8

Chương 8
Các nhóm khách hàng đặc biệt
Tài liệu tập huấn về
Tư vấn điều trị nghiện ma túy
Tài liệu giảng dạy
VIETNAMESE AND AMERICANS
IN PARTNERSHIP TO FIGHT HIV/AIDS

VIETNAMESE AND AMERICANS
IN PARTNERSHIP TO FIGHT HIV/AIDS
Tài liệu DàNH CHO GiẢNG ViÊN
TÀI LIỆU TẬP HUẤN
VỀ TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ
NGHIỆN M A TÚY

Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên I
MỤC LỤC
Phần I: Kiến thức cơ bản về tư vấn cá nhân điều trị nghiện ma túy
Chương 1. Định hướng cho giảng viên
Chương 2. Tư vấn điều trị nghiện ma túy là gì?

2.1. Giới thiệu về tư vấn
2.2. Các khái niệm cơ bản trong tư vấn điều trị nghiện ma túy
2.3. Những nguyên tắc cơ bản trong tư vấn điều trị nghiện ma túy
2.4. Các kĩ năng tư vấn
2.5. Các kĩ thuật tư vấn
2.6. Quy trình tư vấn điều trị nghiện ma túy
Chương 3. Ma túy, nghiện ma túy và Các phương pháp điều trị nghiện ma túy
3.1. Chất gây nghiện hướng thần, sử dụng và hậu quả
3.2. Các vấn đề liên quan đến rượu bia
3.3. Kiến thức cơ bản về nghiện
3.4. Các nguyên tắc cơ bản trong điều trị nghiện ma túy
3.5. Những yếu tố để điều trị thành công
3.6. Điều trị nghiện heroin
Chương 4. Phỏng vấn tạo động lực
4.1. Mô hình Các giai đoạn thay đổi hành vi và những khái niệm cơ bản
trong phỏng vấn tạo động lực
4.2. Nguyên tắc và các bước tiến hành trong phỏng vấn tạo động lực
4.3. Gắn kết phỏng vấn tạo động lực và các giai đoạn thay đổi hành vi
Chương 5. Kĩ thuật và kĩ năng cơ bản trong tư vấn điều trị nghiện ma túy
(minh họa bằng các hoạt động đóng vai)

5.1. Đánh giá khách hàng
5.2. Giải quyết vấn đề
5.3. Đặt mục tiêu
5.4. Giảm nguy cơ
Chương 6. Dự phòng tái nghiện
6.1. Liệu pháp dự phòng tái nghiện
6.2. Kỹ năng từ chối
6.3. Đối phó với cơn thèm nhớ
6.4. Quản lí căng thẳng
6.5. Quản lí thời gian
II Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
MỤC LỤC (tiếp)
Phần II: Các kĩ thuật nâng cao về tư vấn cá nhân điều trị nghiện ma túy
Chương 7. Quản lí tình trạng say/ phê và hành vi đối đầu
7.1. Quản lí sự nóng giận
7.2. Xử trí đối với những khách hàng hung hăng
7.3. Giải quyết mâu thuẫn
7.4. Làm việc với khách hàng đang phê/ say
Chương 8. Các nhóm khách hàng đặc biệt
8.1. Làm việc với gia đình để tăng cường hỗ trợ
8.2. Làm việc với thanh thiếu niên
8.3. Làm việc với phụ nữ
Chương 9. Giám sát hỗ trợ chuyên môn
9.1. Khung giám sát hỗ trợ chuyên môn
9.2. Nguyên tắc cơ bản khi giám sát hỗ trợ chuyên môn
9.3. Thảo luận trường hợp
9.4. Dự phòng và quản lý suy kiệt
Phần III: Phụ lục
Phụ lục I: Mẫu chương trình tập huấn
Phụ lục II: Mẫu phiếu đánh giá
Phụ lục III: Mẫu bài kiểm tra viết
Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên III
LỜI CẢM ƠN
Giáo trình đào tạo tư vấn điều trị nghiện ma túy này là kết quả của sự nỗ lực hợp tác trong
suốt ba năm qua và chúng tôi mong muốn được bày tỏ lòng biết ơn tới các đồng nghiệp
đã góp sức giúp hoàn thành tài liệu. Chúng tôi đánh giá cao sự đóng góp của Tiến sĩ Myat
Htoo Razak, nguyên cố vấn kĩ thuật cao cấp của Văn phòng FHI khu vực châu Á – Thái
Bình Dương và ông Umesh Sama, nguyên là chuyên gia của Hệ thống Giảm tác hại châu Á
trong việc chuẩn bị và nghiên cứu tài liệu cho các phiên bản trước của tài liệu này. Chúng
tôi cũng xin cảm ơn các thành viên của Nhóm can thiệp đối với người tiêm chích ma túy
và Nhóm Chiến lược thay đổi hành vi của Tổ chức FHI Việt Nam: Bác sĩ Phạm Huy Minh,
Bùi Xuân Quỳnh, Lê Thị Ban, Đinh Thị Minh Thu, Nguyễn Thu Hạnh, Hoàng Thị Mơ, đã hỗ
trợ và đóng góp ý kiến trong suốt quá trình phát triển tài liệu; và Thạc sĩ Vương Thị Hương
Thu, Tiến sĩ Nguyễn Tố Như và BS. Hoàng Nam Thái đã giúp hoàn thiện tài liệu. Chúng tôi
cũng trân trọng cảm ơn những ý kiến quí báu từ Tiến sĩ Stephen Jay Mills và Bác sĩ Rachel
Burdon cho những bản thảo đầu tiên và Thạc sĩ Simon Baldwin với bản thảo cuối cùng.
Chúng tôi bày tỏ sự cảm ơn đối với Chương trình Hỗ trợ Khẩn cấp của Tổng thống Hoa Kì
cho phòng chống AIDS tại Việt Nam (PEPFAR), Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kì (USAID)
và Tổ chức Pact Việt Nam đã hỗ trợ tài chính và kĩ thuật cho việc thực hiện và nhân rộng
chương trình tư vấn điều trị nghiện ma túy, cũng như cho việc phát triển và hoàn thiện
giáo trình đào tạo này. Chúng tôi đặc biệt cảm ơn Tiến sĩ Karl D. White, nguyên Cố vấn về
Lạm dụng chất gây nghiện, SAMSHA; Bà Ellen Lynch, Quyền Giám đốc Chương trình Y tế
công cộng, USAID; Tiến sĩ John Eyres, Cố vấn kĩ thuật cao cấp về Điều trị nghiện ma túy và
dự phòng HIV, USAID; và Bà Nguyễn Thị Minh Hương, chuyên gia về HIV và điều trị nghiện
ma túy, USAID.
Trong quá trình biên dịch và xuất bản không tránh khỏi sai sót, chúng tôi rất mong nhận
được ý kiến đóng góp của bạn đọc. Các ý kiến của quý vị xin đề nghị gửi về:
Tổ chức Sức khỏe Gia đình Quốc tế (FHI/Vietnam).
Tầng 3, số 1 phố Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
hoặc Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Xin chân thành cảm ơn.
IV Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
TÁC GIẢ
Tiến sĩ Robert Ali, Giám đốc Trung tâm Hợp tác nghiên cứu của WHO về Điều trị nghiện
ma túy và rượu, Đại học Adelaide, Australia
Thạc sĩ Vương Thị Hương Thu, Quản lí chương trình, FHI Việt Nam
Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Tố Như, Quản lí chương trình, FHI Việt Nam
Thạc sĩ Phạm Thị Hương, nguyên Trưởng bộ phận Can thiệp trong các nhóm đối tượng
có nguy cơ cao, Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kì (CDC) tại Việt Nam
Tiến sĩ Kevin Mulvey, nguyên Cố vấn kĩ thuật cao cấp, FHI Việt Nam
Thạc sĩ, Bác sĩ Hoàng Nam Thái, Cán bộ chương trình, FHI Việt Nam.
Hiệu đính: Thạc sĩ, Bác sĩ Hoàng Nam Thái
Chúng tôi cũng ghi nhận sự đóng góp của các thành viên trong Nhóm can thiệp cho
người tiêm chích ma túy, FHI Việt Nam, các tư vấn viên tư vấn điều trị nghiện ma túy tại
các địa phương, cũng như các học viên tham dự các khóa đào tạo từ năm 2006, trong việc
hoàn thiện bộ tài liệu này.
Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên 1
CHƯƠNG8
CáC nhóm kháCh hàng đặC biệt
Bài 8.1: Làm việc với gia đình để tăng cường hỗ trợ 3
Bài 8.2: Làm việc với thanh thiếu niên 43
Bài 8.3: Làm việc với phụ nữ 67

8.1
Làm việc với gia đình để
tăng cường hỗ trợ

Bài
4 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
TổNG QuAN

I. Giới thiệu

2 phút

Giải thích rằng trong bài này bạn sẽ thảo luận với học viên về cách làm việc cụ thể với

 

khách hàng và gia đình họ

 

II. Thuyết trình

55 phút

Sử dụng các bản chiếu để trình bày về những vấn đề và những mối quan tâm cần giải

 

quyết khi làm việc với khách hàng và gia đình họ trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.

 

III. Đóng vai

30 phút

IV. Kết luận

3 phút

Nhắc lại các điểm mấu chốt của bài học và trả lời các câu hỏi của học viên (nếu có)

 


Bài 8.1: Làm việc với gia đình để tăng cường hỗ trợ
Mục đích:
Giúp học viên hiểu về các nguyên tắc cơ bản khi làm việc với khách hàng và gia đình họ
trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.
Thời gian: 90 phút
Mục tiêu:
Sau khi học xong bài học này, học viên có thể:
‚ Hiểu được vai trò của gia đình trong quá trình phục hồi
‚ Hiểu về ảnh hưởng của việc sử dụng ma túy đối với gia đình
‚ Hiểu được gia đình có thể hỗ trợ cho người sử dụng ma túy đang trong quá trình
phục hồi như thế nào
‚ Hiểu về các hoạt động chính của một buổi họp hỗ trợ với gia đình.
Phương pháp:
‚ Thuyết trình và thảo luận
‚ Thảo luận nhóm nhỏ
‚ Đóng vai
Dụng cụ trợ giảng:
‚ Các bản chiếu PowerPoint
‚ Máy chiếu và màn chiếu
‚ Bảng lật và giấy khổ lớn
‚ Bút dạ màu
Chương Viii – Bài 8.1 5
LÀM VIỆC VỚI GIA
ĐÌNH ĐỂ TĂNG
CƯỜNG HỖ TRỢ

Bản chiếu 1
Nói: Trong bài này, chúng ta sẽ thảo luận về vai trò của gia đình trong quá trình hồi phục
và căng tường sự hỗ trợ của gia đình với người đang hồi phục sau cai nghiện. Chúng ta sẽ
tập trung vào những thông tin và lời khuyên mà tư vấn viên có thể cung cấp cho khách hàng
ngoài những hỗ trợ tâm lí xã hội. Trong bài học này, chúng ta sẽ không thảo luận cụ thể về liệu
pháp gia đình, nội dung đó thuộc về một khóa tập huấn khác.

6 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 2
Hướng dẫn giảng dạy: Trình bày trực tiếp nội dung trên bản chiếu.
Sau khi kết thúc bài này, học viên sẽ:
Hiểu được vai trò của gia đình trong quá trình phục
hồi
Hiểu được ảnh hường của nghiện ma túy đối với gia
đình
Hiểu được gia đình có thể hỗ trợ cho những người
sau cai đang phục hồi như thế nào
Hiểu được những nội dung chính của một cuộc họp
hỗ trợ trong gia đình
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Chương Viii – Bài 8.1 7
Hướng dẫn giảng dạy: Chia học viên thành 3 nhóm nhỏ. Yêu cầu mỗi nhóm trả lời một
trong 3 câu hỏi trên bản chiếu (đảm bảo mỗi nhóm chọn một câu hỏi khác nhau). Dành
cho họ 15 phút để động não tìm ra câu trả lời cho câu hỏi của nhóm và cử một người đại
diện nhóm trình bày kết quả (5 phút). Sử dụng thông tin dưới đây để bổ sung dựa trên
kết quả thảo luận nhóm của học viên.
Thông tin tham khảo: Gia đình đóng vai trò trung tâm trong việc điều trị bất cứ vấn đề
sức khỏe nào, kể cả nghiện ma túy. Can thiệp gia đình đã trở thành một chủ đề được quan
tâm của nhiều phương pháp điều trị, nhưng thử thách chính vẫn là làm thế nào để mở
rộng trọng tâm điều trị nghiện ma túy từ cá nhân sang gia đình.
Mặc dù các tư vấn viên điều trị nghiện ma túy không nên thực hành liệu pháp gia đình
nếu họ không được đào tạo bài bản, họ vẫn có thể nắm bắt thông tin về liệu pháp gia đình
nhằm thảo luận những nội dung đó với khách hàng và để biết khi nào thì nên chuyển gửi
dịch vụ. Tư vấn viên điều trị nghiện ma túy cũng có thể học được cách lồng ghép các ý
tưởng và kĩ thuật trong liệu pháp gia đình vào việc thực hiện tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm
hoặc nhóm gia đình.
Gia đình là gì?
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình. Tuy nhiên, hầu hết các các loại hình gia
đình có thể phân loại theo các nhóm sau:
‚ Gia đình truyền thống (bố, mẹ, con gái và con trai)
‚ Gia đình chỉ có cha hoặc mẹ
‚ Gia đình có con nuôi
Cấu trúc gia đình Việt Nam khác nhau như thế nào?
(Có những dạng cấu trúc gia đình nào?)
Việc sử dụng ma túy có ảnh hưởng như thế nào tới gia
đình?
Tư vấn viên điều trị nghiện ma túy có thể làm việc
theo cách hỗ trợ như thế nào với gia đình?
NHỮNG CÂU HỎI CHÍNH VỀ
SỬ DỤNG MA TÚY VÀ GIA ĐÌNH

Bản chiếu 3
8 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 3 (tiếp)
‚ Gia đình có ông bà sống cùng và chăm sóc các cháu.
‚ Gia đình có bố/mẹ kế
‚ Gia đình mở rộng: gồm có ông bà, cô dì, chú bác, anh em họ, và những người họ
hàng khác
‚ Gia đình tự chọn: sống cùng với nhau là do tự nguyện và không có liên quan về
ruột thịt, hôn nhân, hay luật pháp (ví dụ: thanh thiếu niên chọn lựa sống cùng với
những người bạn cùng trang lứa, cha mẹ đỡ đầu và những người không có quan
hệ ruột thịt nhưng lại có gắn bó về tình cảm, các cặp đồng tính nam và nữ).
Với mục đích tư vấn, gia đình có thể được định nghĩa là những mối quan hệ tình cảm gần
gũi nhất của khách hàng. Tư vấn viên không thể tự quyết định gia đình của khách hàng
gồm có những ai. Thay vào đó, tư vấn viên nên hỏi: “Ai là người quan trọng nhất đối với
bạn?” Làm như vậy sẽ giúp khách hàng tự xác định cần có sự hỗ trợ của ai trong quá trình
điều trị.
Gia đình ở Việt nam
Những phần mô tả về gia đình trên đây là cách mô tả khái quát và bao gồm những loại gia
đình trên khắp thế giới. Loại gia đình truyền thống và mở rộng ở Việt Nam khá độc đáo.
Thành viên của hai loại gia đình trên chính là những người mà các bạn sẽ gặp khi thực
hiện tư vấn gia đình.
Ảnh hưởng của nghiện ma túy tới gia đình
Khi một thành viên trong gia đình sử dụng ma túy thì mức độ ảnh hưởng đối với gia đình
sẽ rất khác nhau, tùy thuộc vào cấu trúc của gia đình.
Khách hàng sống một mình hoặc sống với bạn tình. Hậu quả của việc nghiện ma túy
đối với một người sống một mình hoặc sống với bạn tình thường liên quan đến kinh tế
và tâm lí. Người sử dụng ma túy phải tiêu tốn nhiều tiền cho ma túy và bạn tình - người
không sử dụng ma túy - thường coi mình là người cung cấp tiền cho họ. Những hậu quả
về mặt tâm lí có thể là phủ nhận hoặc bảo vệ bạn tình sử dụng ma túy, giận dữ kéo dài,
căng thẳng, lo lắng, tuyệt vọng, không quan tâm đến sức khỏe, xấu hổ, kì thị và xa lánh.
Khách hàng sống với vợ/chồng (hoặc bạn tình) và con cái. Cha mẹ sử dụng ma túy có
thể có ảnh hưởng tới nhận thức, hành vi, tâm lí xã hội và tình cảm của con cái như sau:
‚ Khả năng học hành kém
‚ Có xu hướng sử dụng ma túy
‚ Khó khăn trong giải quyết vấn đề, bao gồm tăng tỉ lệ ly hôn, bạo lực, và nhu cầu
kiểm soát các mối quan hệ
‚ Những vấn đề khác: như trầm cảm, lo lắng, và tự ti
Chương Viii – Bài 8.1 9
Bản chiếu 3 (tiếp)
Ngoài ra, trẻ em sinh ra từ mẹ là người sử dụng rượu khi mang thai có thể có nguy cơ mắc
bệnh rối loạn phát triển bào thai do rượu.
Con của những người nghiện ma túy thường cảm thấy có tội và cảm thấy mình phải chịu
trách nhiệm về tình trạng nghiện của bố mẹ. Những đứa trẻ lớn hơn có thể bị bắt phải
gánh vác những trách nhiệm của người lớn, nhất là phải chăm sóc cho những đứa em.
Khách hàng là một thành viên trong một gia đình có bố mẹ tái hôn. Nhiều người sử
dụng ma túy là thành viên trong một gia đình có bố mẹ tái hôn. Nghiện ma túy có thể làm
cho mọi việc trở nên căng thẳng và gây trở ngại cho sự hòa hợp, ổn định cho gia đình.
Nghiện ma túy trong trường hợp này có thể dẫn đến mâu thuẫn về quyền lực giữa cha
mẹ, lạm dụng tình dục hoặc bạo lực và tự ti ở trẻ em. Nếu bố hay mẹ kế nghiện ma túy thì
có thể làm cho mức độ quyền hạn của họ giảm đi, dẫn đến khó khăn trong việc thiết lập
quan hệ tình cảm, làm ảnh hưởng đến khả năng của gia đình trong việc đối phó với các
vấn đề khó khăn và nhạy cảm. Trẻ em có bố mẹ tái hôn thường sống dưới hai mái nhà mà
có những giới hạn và vai trò dễ bị hiểu lầm, lẫn lộn. Nếu không trao đổi rõ ràng và không
quan tâm đúng cách đến những yếu tố mâu thuẫn thì trẻ em có thể có nguy cơ có những
vấn đề rắc rối về xã hội, tình cảm và hành vi.
Khách hàng lớn tuổi đã có con cái trưởng thành. Những người lớn tuổi thường sống
cùng những người con đã trưởng thành hoặc được con cái chu cấp những khoản chi phí
cần thiết cho cuộc sống. Cho dù những đứa con đã trưởng thành có sống chung một nhà
với cha mẹ hay sống riêng, con cái vẫn phải gánh vác vai trò trách nhiệm chăm sóc cha mẹ
mình. Sự đảo ngược vai trò này có thể gây căng thẳng, mệt mỏi và xấu hổ, chưa kể đến
những biến chứng của nghiện ma túy.
Trong một số trường hợp, những đứa con đã trưởng thành có thể ngừng chu cấp tài chính
cho bố mẹ bởi vì đó là cách gây áp lực duy nhất họ có đối với cha mẹ của họ. Một số con
cái trưởng thành có thể hỗ trợ việc sử dụng ma túy. Trong một số trường hợp khác, con cái
có thể cắt đứt mọi quan hệ với bố mẹ mình vì họ cho rằng phải chứng kiến sự suy sụp của
bố mẹ là việc quá đau đớn đối với họ. Việc cắt đứt quan hệ chỉ làm cho cha mẹ bị cô lập và
làm cho tình trạng nghiện của họ trở nên xấu đi.
10 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 4
Hướng dẫn giảng dạy: Sử dụng thông tin dưới đây để làm rõ các cấp độ tham gia của
tư vấn viên với các thành viên gia đình khách hàng.
Thông tin tham khảo: Cán bộ điều trị nghiện ma túy chuyên nghiệp can thiệp vào gia
đình ở các cấp độ khác nhau trong quá trình điều trị. Những cấp độ này sẽ khác nhau tùy
theo mức độ cá nhân hóa mà can thiệp được thực hiện với mỗi gia đình, phạm vi chuyên
môn về liệu pháp gia đình mà cán bộ điều trị nghiện ma túy được đào tạo và giám sát hỗ
trợ, và mức độ lồng ghép của liệu pháp gia đình vào quá trình điều trị nghiện ma túy.
Ở mỗi cấp độ khác nhau, can thiệp gia đình có một chức năng khác và đòi hỏi năng lực
chuyên môn riêng. Sự chấp nhận của gia đình đối với vấn đề của gia đình họ và mức độ
sẵn sàng thay đổi sẽ quyết định mức độ tham gia phù hợp của tư vấn viên với gia đình đó.
Bài này sẽ tập trung vào các kĩ năng ở cấp độ từ 1 đến 3. Cấp độ 4 và 5 nằm ngoài phạm
vi bài này.
Cấp độ 1 - Tư vấn viên không tham gia hoặc tham gia rất ít với gia đình
Tư vấn viên:
‚ Chỉ liên lạc với gia đình khi có những lí do liên quan đến thực hành và luật pháp.
Ngoài ra, không cung cấp bất cứ dịch vụ nào khác.
‚ Coi cá nhân người nghiện là khách hàng duy nhất. Kể cả khi tư vấn viên cảm thấy
rằng khách hàng không hoặc rất ít qua lại với gia đình.
Cấp độ 1 - Tư vấn viên không tham gia hoặc tham gia rất ít
Cấp độ 2 - Tư vấn viên cung cấp thông tin và cho lời khuyên

- Khuyên gia đình về cách đáp ứng các nhu cầu của khách hàng
- Với gia đình lớn, có nhiều nhu cầu, cần liên hệ qua 1 hoặc 2 thành viên quan trọng nhất
- Xác định được những vấn đề trục trặc lớn của gia đình có ảnh hưởng tới việc điều trị cai nghiện
- Giới thiệu gia đình đến với dịch vụ chuyên về liệu pháp gia đình
Cấp độ 3 - Tư vấn viên hỗ trợ tâm lý xã hội cho gia đình
- Đề cập và nhấn mạnh đến mối quan tâm và cảm giác của các thành viên về tình trạng của
khách hàng và ảnh hưởng đối với gia đình
- Đánh giá ban đầu về mức độ quan hệ trong gia đình liên quan tới vấn đề của khách hàng
- Khuyến khích các thành viên trong gia đình đối phó với tình hình của gia đình họ
- Khéo léo lựa chọn phương pháp giáo dục về nghiện phù hợp những nhu cầu, lo lắng và cảm
giác cụ thể của gia đình
- Xác định những trục trặc của gia đình và giới thiệu dịch vụ hỗ trợ phù hợp.
Cấp độ 4 - Tư vấn viên thực hiện đánh giá và can thiệp một cách có hệ thống
Cấp độ 5 - Liệu pháp gia đình

CẤP ĐỘ THAM GIA VỚI GIA ĐÌNH
Chương Viii – Bài 8.1 11
Cấp độ 2 - Tư vấn viên cung cấp thông tin và cho lời khuyên
Tư vấn viên:
‚ Khuyên gia đình về cách đáp ứng các nhu cầu phục hồi của khách hàng
‚ Trao đổi thông tin qua một hoặc hai thành viên quan trọng của gia đình
‚ Xác định được những vấn đề trục trặc lớn của gia đình có ảnh hưởng tới việc điều
trị nghiện
‚ Giới thiệu gia đình đến với dịch vụ chuyên cung cấp liệu pháp gia đình
Cấp độ 3 - Tư vấn viên hỗ trợ tâm lí xã hội cho gia đình
Tư vấn viên:
‚ Đặt các câu hỏi kích thích các thành viên trong gia đình nói về những điều họ lo
ngại và cảm giác liên quan đến tình trạng của khách hàng và ảnh hưởng của nó
đối với gia đình
‚ Lắng nghe thấu cảm những lo ngại và cảm giác của các thành viên trong gia đình
và nếu có thể, bình thường hóa các vấn đề đó.
‚ Đánh giá ban đầu về mức độ quan hệ trong gia đình và mối liên quan tới vấn đề
của khách hàng
‚ Hỗ trợ các thành viên trong gia đình đối phó với tình trạng của họ.
‚ Lựa chọn phương pháp giáo dục về nghiện ma túy phù hợp với những nhu cầu, lo
ngại và cảm giác cụ thể của từng gia đình
‚ Xác định những trục trặc của gia đình và giới thiệu dịch vụ hỗ trợ phù hợp.
Cấp độ 4 - Tư vấn viên thực hiện đánh giá và can thiệp một cách có hệ thống
Tư vấn viên:
‚ Lôi kéo sự tham gia của các thành viên trong gia đình, kể cả những người còn
lưỡng lự, vào một hay một loạt các cuộc họp gia đình
‚ Tiến hành một buổi họp với một gia đình mà các thành viên hầu như không nói
chuyện với nhau theo cách mà tất cả các thành viên đều có cơ hội nói lên suy nghĩ
của mình
‚ Đánh giá một cách hệ thống mức độ gắn kết của gia đình
‚ Hỗ trợ các thành viên trong gia đình nhưng không dẫn đến tình trạng bè phái
‚ Chỉnh khung lại định nghĩa của gia đình về vấn đề khó khăn của họ theo cách mà
vấn đề có thể dễ giải quyết hơn
‚ Giúp gia đình tạo ra các biện pháp đa dạng và, đa phương để giải quyết những
khó khăn
Bản chiếu 4 (tiếp)
12 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 4 (tiếp)
Cấp độ 5 - Liệu pháp gia đình
Tư vấn viên:
‚ Phỏng vấn những gia đình hoặc những thành viên trong gia đình khó gắn kết
‚ Tạo ra và kiểm định những giả thuyết về những khó khăn của gia đình và những
cách tương tác
‚ Đẩy mâu thuẫn trong gia đình lên đến cao độ để phá vỡ sự bế tắc của gia đình
‚ Đối phó với sự phản kháng mạnh mẽ của gia đình trước những yêu cầu thay đổi
trên tinh thần xây dựng
‚ Đàm phán về các mối quan hệ hợp tác với các chuyên viên trong các dịch vụ khác
cũng có các can thiệp với gia đình
Các bạn thường sẽ chỉ tập trung vào cung cấp các dịch vụ ở cấp độ 2 hoặc 3. Cấp độ 4 và
5 đòi hỏi các kĩ năng nằm ngoài khóa tập huấn này. Nội dung còn lại của bài giảng này sẽ
cùng thảo luận về các hoạt động và vai trò các bạn sẽ thực hiện khi hỗ trợ ở cấp độ 2 và 3.
Chương Viii – Bài 8.1 13
Bản chiếu 5
Hướng dẫn giảng dạy: Sử dụng thông tin dưới đây để hỗ trợ khi trình bày về sự khác
nhau giữa liệu pháp gia đình và tư vấn điều trị nghiện ma túy.
Thông tin tham khảo:
Liệu pháp gia đình là một tập hợp các phương pháp trị liệu nhằm đánh giá và can thiệp ở
phạm vi gia đình. Gia đình là một hệ thống mà trong đó, mỗi bộ phận lại liên quan đến tất
cả các bộ phận khác. Kết quả là bất kì sự thay đổi nào của mỗi thành phần trong hệ thống
đều làm thay đổi tất cả các thành phần khác. Liệu pháp gia đình dựa trên quan điểm sử
dụng sức mạnh của gia đình để tạo ra sự thay đổi trong một loạt các vấn đề khó khăn, bao
gồm nghiện ma túy.
Lưu ý: Liệu pháp gia đình chỉ được thực hiện khi đảm bảo được sự an toàn cho tất cả các
thành viên tham dự và sự tham gia của họ không gặp bất kì trở ngại nào về pháp luật.
Liệu pháp gia đình là gì?
- Tổng hợp các phương pháp trị liệu
- Đánh giá và can thiệp ở phạm vi gia đình
Sự khác nhau giữa tư vấn điều trị nghiện ma túy và
liệu pháp gia đình là gì?
- Đơn vị điều trị là gia đình chứ KHÔNG phải là một
khách hàng có vấn đề với ma túy
- Vấn đề và giải pháp khác nhau
LIỆU PHÁP GIA ĐÌNH KHÁC BIỆT VỚI
TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN MA TÚY

14 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Nói: Có một số lợi ích và hạn chế của việc lồng ghép điều trị với hỗ trợ gia đình
Lợi ích đối với khách hàng
Tìm hiểu về nghiện ma túy thông qua mối quan hệ tương tác của cả gia đình có một số
lợi ích:
‚ Sự tham gia của gia đình trong điều trị nghiện ma túy làm tăng tỉ lệ tham gia điều
trị, giảm tỉ lệ bỏ điều trị và kết quả điều trị dài hạn tốt hơn.
‚ Khi các thành viên trong gia đình hiểu về cách họ có thể tham gia vào việc điều
trị nghiện ma túy và sẵn sàng hỗ trợ nỗ lực phục hồi của khách hàng thì khả năng
phục hồi thành công, lâu dài sẽ được cải thiện.
‚ Khi gia đình tham gia vào điều trị, trọng tâm của điều trị có thể xoáy vào những
vấn đề lớn của cả gia đình chứ không phải chỉ là vấn đề nghiện ma túy.
‚ Mô hình lồng ghép có thể giúp hạn chế ảnh hưởng của nghiện ma túy và sự tái
xuất hiện nghiện ma túy trong nhiều thế hệ khác nhau.
Lợi ích đối với người cung cấp dịch vụ
Ngoài lợi ích đối với khách hàng và gia đình của họ, các mô hình lồng ghép còn có lợi cho
nhân viên cung cấp dịch vụ điều trị. Những lợi ích thiết thực gồm có:
‚ Tạo điều kiện thuận lợi cho tư vấn viên có thể tập trung vào những hoàn cảnh cụ
thể của mỗi gia đình tham gia điều trị và vì vậy, có thể giảm nhẹ sự phản kháng
‚ Giúp tư vấn viên xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với các yếu tố cá nhân và gia
đình
Lợi ích
- Khách hàng
• Gia đình có thể giúp xây dựng sức chịu đựng cho khách hàng
• Cũng có thể hỗ trợ quá trình điều trị
• Có cơ hội bắt đầu xây dựng lại các mối quan hệ
- Nhân viên y tế
• Giảm đối kháng
• Linh hoạt hơn
Hạn chế
- Không phải là thích hợp cho tất cả các gia đình
• Các thành viên trong gia đình có thể cũng có những vấn đề liên quan
đến ma túy
• Khách hàng có thể bị gia đình lạm dụng
• Những vấn đề nghiêm trọng trong mối quan hệ gia đình
- Cần có thêm kĩ năng
- Thiếu tính cấu trúc phối hợp
ĐIỀU TRỊ LỒNG GHÉP VỚI HỖ TRỢ GIA ĐÌNH
Bản chiếu 6
Chương Viii – Bài 8.1 15
Bản chiếu 6 (tiếp)
‚ Giúp tư vấn viên điều chỉnh các phương pháp điều trị cho phù hợp với phong
cách và điểm mạnh của họ (các mô hình điều trị khác nhau có thể được sử dụng
thậm chí trong cùng một dịch vụ để đáp ứng cả nhu cầu của khách hàng và tư
vấn viên).
Từ những mô hình trị liệu truyền thống khác nhau, tư vấn viên cần phải sáng tạo trong các
phương pháp điều trị của mình. Ví dụ như đối với các mô hình lồng ghép, tư vấn viên điều
trị nghiện ma túy có thể làm việc với các thành viên trong gia đình và nhìn nhận được từng
vấn đề rắc rối của họ ảnh hưởng đến gia đình như thế nào.
Mặc dù có những lợi ích và hiệu quả rõ rệt, những mô hình lồng ghép trong điều trị nghiện
ma túy với gia đình cũng có một số hạn chế:
‚ Không áp dụng được cho mọi gia đình
‚ Các mô hình lồng ghép đòi hỏi phải có kiến thức sâu rộng nên cần được đào tạo
bổ sung
‚ Tư vấn viên cần hiểu cách chuyển từ mô hình tập trung vào cá nhân khách hàng
sang một mô hình khác mang tính hệ thống (quan hệ hoặc hành vi) tập trung vào
thay đổi sự tương tác trong gia đình
16 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 7
Nói: Bây giờ chúng ta sẽ thảo luận về việc chuẩn bị cho buổi họp đầu tiên, quá trình thực
hiện và các giai đoạn mà bạn cần phải cùng thực hiện với khách hàng, cũng như những điều
cần lưu ý khi làm việc với gia đình. Chúng ta sẽ kết thúc bài học này bằng một hoạt động đóng
vai và các bạn sẽ có cơ hội thực hành xây dựng một kế hoạch hoàn chỉnh về điều trị với sự
tham gia của gia đình.

NỘI DUNG VÀ
TIẾN TRÌNH CUỘC
HỌP GIA ĐÌNH

Chương Viii – Bài 8.1 17
Nói: Điều quan trọng là phải đảm bảo rằng khách hàng của bạn được chuẩn bị sẵn sàng về
mặt tâm lí cho buổi tư vấn gia đình.
Nhiều khả năng khách hàng sẽ tự coi họ là khách hàng chính của bạn (chứ không phải gia
đình họ) và bạn cũng phải ý thức được rằng họ cần có sự hỗ trợ và khích lệ của bạn để thấy
rằng bạn luôn sẵn sàng giúp đỡ họ. Bạn cũng cần phải thể hiện với gia đình của khách hàng
là bạn thực sự khách quan. Cần thực hiện một buổi tư vấn ban đầu để chuẩn bị tinh thần cho
khách hàng.
Khẳng định lại với khách hàng rằng bạn sẽ không bao giờ tiết lộ tất cả những thông tin họ
thảo luận với bạn cho gia đình của họ biết trừ khi khách hàng yêu cầu bạn làm như vậy (hoặc
chính bản thân họ quyết định nói với gia đình). Tương tự như vậy, bạn cần phải giải thích cho
gia đình khách hàng rằng bạn không thể tiết lộ thông tin của khách hàng mà bạn có được từ
các buổi tư vấn cá nhân để họ đừng hy vọng rằng bạn sẽ nói khách hàng đang có vấn đề trục
trặc gì.
Trong một số trường hợp, bạn sẽ phải lên tiếng nếu buổi họp quá căng thẳng và cứ xoáy vào
khách hàng với chủ tâm xấu hoặc khách hàng của bạn không dám lên tiếng tranh luận lại với
các thành viên trong gia đình. Bạn cần phải tìm cách để bênh vực khách hàng trong khi vẫn
tôn trọng các ý kiến và quan điểm của các thành viên khác trong gia đình.
Buổi làm việc tiếp theo bạn nên tóm tắt lại nội dung buổi họp gia đình trước. Đồng thời bạn
cũng nên tìm hiểu xem đã có những thay đổi nào sau buổi họp đó. Đối với một vài trường hợp,
những buổi họp này cũng có thể là nguyên nhân khiến cho khách hàng tái nghiện nên bạn
phải hỗ trợ và bảo vệ cho khách hàng.
Cuối cùng, trong các cuộc họp gia đình, bạn nên xây dựng tình đồng minh với tất cả những người
tham gia cuộc họp vì đây là một hoạt động mang tính liên tục nhưng không thường xuyên.

Đầu tiên, tư vấn cho khách hàng
Xác định vấn đề của khách hàng
Xác định những vấn đề liên quan đến gia đình:
- Liệu khách hàng có trục trặc gì với gia đình hay có khó
khăn gì khi muốn tìm kiếm sự hỗ trợ của các thành viên
trong gia đình không?
- Tìm hiểu những loại hình hỗ trợ khách hàng mong
muốn từ gia đình?
- Xác định những mong đợi của khách hàng trong cuộc
họp này
- Đề nghị khách hàng xác định họ muốn ai tham gia họp
Thảo luận với khách hàng về kế hoạch làm việc với gia đình
của họ
TƯ VẤN KHÁCH HÀNG VÀ
XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Bản chiếu 8
18 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 8 (tiếp)
Điều quan trọng nhất khi chuẩn bị cho buổi họp gia đình là bạn cần thực hiện các hoạt
động sau:
1) Tư vấn cá nhân cho khách hàng
2) Xác định được vấn đề của khách hàng
3) Xác định được những vấn đề khác của gia đình (liệu khách hàng có gặp khó khăn khi
đề nghị các thành viên trong gia đình giúp đỡ hay không.)
4) Thảo luận về kế hoạch của khách hàng trong khi làm việc với gia đình
Bạn cũng cần phải lưu ý đến những yếu tố thực tế của một buổi làm việc cùng với gia đình và
khách hàng đó là xây dựng các quy tắc trong cuộc họp.

Chương Viii – Bài 8.1 19
Bản chiếu 9
Nói: Để chuẩn bị (nghĩa là trước khi thực hiện buổi họp) bạn cần phải chú ý tới những
điều sau:

‚ Xây dựng cấu trúc cuộc họp bằng việc lập chương trình cuộc họp
‚ Xác định nội dung buổi họp dựa trên quá trình phân tích nhu cầu và mong đợi của
khách hàng

‚ Liên lạc với các thành viên gia đình khách hàng để có được sự nhất trí về kế hoạch của
buổi họp gồm: người tham gia, địa điểm, thời gian và nội dung trao đổi.

‚ Quyết định ai sẽ là người đầu mối cho cuộc họp
Xây dựng cấu trúc cuộc họp bằng việc lập chương
trình họp
Xác định nội dung buổi họp dựa trên quá trình
phân tích nhu cầu và mong đợi của khách hàng
Liên lạc với các thành viên gia đình khách hàng để
có được sự nhất trí về kế hoạch của buổi họp: người
tham gia, địa điểm, thời gian và nội dung.
Quyết định ai sẽ là người đầu mối cho cuộc họp
NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH
CUỘC HỌP

20 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Nói: Khi bắt đầu buổi họp, bạn cần phải thảo luận về quy tắc của buổi họp. Những quy tắc
này gồm có:

‚ Tư vấn viên không thể tiết lộ các thông tin của khách hàng có được từ các buổi tư vấn
cá nhân

‚ Khách hàng và thành viên gia đình cần phải lắng nghe lẫn nhau và không được ngắt
lời nhau

‚ Các thành viên cần phải tập trung nói đến tương lai, không nhắc lại quá khứ
‚ Ai gây mâu thuẫn trong cuộc họp sẽ phải ra ngoài
‚ Mọi người phải tập trung hoàn thành những điểm tích cực
‚ Khi phản hồi, phải theo cách sau: nói về những điều họ đã thực hiện tốt và sau đó góp
ý để lần sau làm tốt hơn.
Ý thức được về quá khứ là rất quan trọng nhưng đừng tập trung vào quá khứ. Tập trung vào
hiện tại, tương lai và những điều tốt đẹp chúng ta mong muốn sẽ tốt hơn rất nhiều.

Trước khi bắt đầu, giải thích như sau:
- Tư vấn không thể để lộ các thông tin có được từ các buổi tư vấn
cá nhân với khách hàng mà không được sự đồng ý của họ
- Khách hàng và thành viên gia đình cần phải lắng nghe lẫn nhau
và không được ngắt lời nhau
- Các thành viên cần phải tập trung nói đến tương lai, không
nhắc lại quá khứ
- Ai gây mâu thuẫn trong cuộc họp sẽ phải ra ngoài
- Mọi người phải tập trung hoàn thành những điểm tích cực
- Khi phản hồi, phải theo cách sau: nói về những điều họ đã thực
hiện tốt và sau đó góp ý để lần sau làm tốt hơn.
KHÔNG KHƠI GỢI LẠI QUÁ KHỨ
QUY TẮC CỦA BUỔI HỌP
Bản chiếu 10
Chương Viii – Bài 8.1 21
Nói: Sau khi chuẩn bị cho một buổi họp gia đình chính thức, bạn vẫn cần phải nhắc lại cho
cả hai về nội dung của buổi họp.
Những lời trao đổi đầu tiên có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu bạn không chiếm được sự hỗ trợ của
gia đình thì có khả năng sẽ gây hại cho khách hàng nhiều hơn là giúp đỡ họ. Bạn phải đảm
bảo mục tiêu của cuộc họp được mọi người hiểu rõ. Bạn phải giữ vai trò chủ đạo, hướng đến
mục tiêu và điều hành cuộc họp với thái độ tôn trọng nhưng cũng phải cứng rắn nếu tình hình
trở nên không thể kiểm soát được.
Bạn cần thực hiện các bước sau:

‚ Xây dựng các chiến lược giao tiếp hiệu quả: Cả bạn và gia đình cần phải biết lắng
nghe tích cực. Bạn phải tóm tắt những điều bạn đã nghe được trước khi bạn đưa ra
ý kiến hoặc suy nghĩ của bạn. Một điều quan trọng là các thành viên trong gia đình
cũng phải làm như vậy khi thảo luận với khách hàng để khách hàng biết rằng gia
đình đã lắng nghe những lo ngại của họ.

‚ Bạn và gia đình phải hỗ trợ và khen ngợi những hành vi an toàn của khách hàng như:
không sử dụng ma túy, sử dụng thích hợp các kĩ năng đối phó, đàm phán và duy trì
lòng quyết tâm của khách hàng.

‚ Bạn và gia đình phải đề ra giới hạn và làm rõ những hậu quả của việc vi phạm các giới
hạn. Làm được như vậy, gia đình có thể làm rõ với khách hàng về những mong đợi
của họ cũng như những hậu quả có thể xảy ra nếu khách hàng không đáp ứng được
những mong đợi này.

‚ Bạn phải bảo đảm rằng khách hàng của bạn cần phải có các kĩ năng thích hợp để đối
phó với cơn thèm nhớ và có đủ sự hỗ trợ để dự phòng tái nghiện.
Vậy thì các mục tiêu mà bạn, khách hàng và gia đình cần phải đề ra cho các cuộc họp này
là gì?

MỤC TIÊU
Bản chiếu 11
22 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 12
Hướng dẫn giảng dạy: Sử dụng thông tin dưới đây để trình bày về các mục tiêu của
một buổi tư vấn gia đình
Thông tin tham khảo: Với vai trò là một tư vấn viên, bạn cần phải ý thức được rằng việc
tiến hành họp gia đình một quá trình, cũng giống như quá trình phục hồi của khách
hàng. Bạn cần phải chuẩn bị tinh thần cho khách hàng trong một buổi tư vấn trước khi
tiến hành họp gia đình và hỏi khách hàng về những điều họ đang còn băn khoăn lo lắng
và họ mong muốn đạt được điều gì trong buổi họp gia đình này. Tùy thuộc vào việc đánh
giá của bạn, những điều khách hàng mong muốn có thể sẽ được chọn là chủ đề đầu tiên
được bàn đến trong cuộc họp.
Lưu ý: Bạn chỉ nên chú trọng vào một số chủ đề trong mỗi buổi họp. Không nên thảo luận
về quá nhiều chủ đề trong một buổi họp với gia đình. Các chủ đề có thể được chia ra để
thảo luận trong một vài buổi họp. Mục tiêu cụ thể có thể là:
Ghi nhận những khó khăn gia đình đã phải trải qua: Giúp mọi người nhận ra rằng tất cả
đều bị ảnh hưởng bởi việc sử dụng ma túy. Giành thời gian để mọi người có thể cảm nhận
được những cảm xúc đó nhưng không nên để cho các thành viên trong gia đình nhân cơ
hội đó lên án, khách hàng. Tạo cơ hội để họ có thể nói về những điểm tốt của gia đình,
không nói về những điểm còn thất vọng. CÁC THÀNH VIÊN TRONG GIA ĐÌNH CÓ CỞI MỞ
TRAO ĐỔI THÔNG TIN HAY KHÔNG TÙY THUỘC VÀO MỐI QUAN HỆ BẠN ĐÃ GÂY DỰNG VỚI
HỌ. Không nên mong đợi quá nhiều trong những buổi họp đầu tiên.
Giáo dục gia đình về quá trình thay đổi: Một gia đình có một thành viên nghiện ma tuý
không có nghĩa là gia đình đó hiểu được rằng nghiện là một rối loạn và thành viên đó cần
sự giúp đỡ. Họ không chỉ cần được giáo dục những kiến thức cơ bản về nghiện, mà còn
cần phải hiểu ý nghĩa của từ người giúp đỡ là như thế nào, hoặc một rối loạn tái diễn mạn
tính nghĩa là gì.
Ghi nhận những khó khăn gia đình đã phải trải qua
Giáo dục gia đình về nghiện và quá trình thay đổi
Giáo dục gia đình về thèm nhớ, vấp và tái nghiện
Xây dựng lại niềm tin giữa khách hàng và gia đình
Xây dựng các chiến lược giao tiếp hiệu quả
Hỗ trợ và khen ngợi những hành vi an toàn
Đề ra giới hạn và hậu quả
Dành thời gian cho nhau
MỤC TIÊU
Chương Viii – Bài 8.1 23
Xây dựng lại niềm tin giữa khách hàng và gia đình: Một nhiệm vụ chủ đạo trong phục
hồi gia đình là xây dựng lại lòng tin giữa khách hàng và gia đình của họ. Ban đầu gia đình
sẽ rất lo lắng, không biết khách hàng sẽ cư xử như thế nào. Liệu họ có ăn cắp hay không,
họ sẽ chăm chỉ hay là lười biếng, có đáng tin cậy không. Đây là quá trình diễn ra trong thời
gian dài và bạn khó có thể gây dựng được lòng tin giữa các thành viên gia đình chỉ sau
một buổi họp.
Xây dựng các chiến lược giao tiếp hiệu quả: Vận dụng nguyên tắc phỏng vấn tạo động
lực và phản hồi hiệu quả.
Hỗ trợ và khen ngợi những hành vi an toàn: Thành công nối tiếp thành công.
Đề ra giới hạn và hậu quả: Làm thế nào gia đình có thể thực hiện việc này một cách an
toàn và hiệu quả?
Giáo dục cho gia đình về cơn thèm nhớ ma túy, trượt và ngã (tái nghiện): Có thể họ
không hiểu gì về những điều này.
Dành thời gian cho nhau: Khuyến khích gia đình dành thời gian cùng nhau và bắt đầu
lại quá trình tìm hiểu về nhau.
Bản chiếu 12 (tiếp)
24 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 13
NỘI DUNG CHÍNH
CỦA BUỔI HỌP
VỚI GIA ĐÌNH

Nói: Bây giờ chúng ta sẽ cùng thảo luận về những bước quan trọng cần tiến hành khi tổ
chức buổi họp với gia đình khách hàng.

Chương Viii – Bài 8.1 25
Nói: Việc quan trọng là bạn cần phải dành thời gian khi bắt đầu cuộc họp đầu tiên để làm
quen với các thành viên gia đình. Làm rõ một số các nguyên tắc về cách giao tiếp với nhau.
Bạn sẽ hiểu từng thành viên trong gia đình thông qua cách họ tham gia vào buổi họp.
Trong buổi họp, bạn cũng sẽ thấy các thành viên trong gia đình tương tác với nhau như thế
nào. Ghi nhớ:

‚ Các thành viên trong gia đình có thể đang ở các giai đoạn ứng phó khác nhau
‚ Dành thời gian để tìm hiểu về mức độ hiểu biết của gia đình về nghiện ma túy
‚ Ghi nhận và làm rõ những nỗ lực của gia đình trong việc tìm ra các giải pháp cho
những khó khăn họ gặp phải: đây là cơ hội để họ nói lên những mối quan tâm và nhu
cầu của mình.

‚ Sử dụng kĩ năng lắng nghe có phản hồi (ví dụ: lắng nghe và phản hồi lại những điều
bạn đã nghe thấy).

‚ Vào thời điểm thích hợp, khẳng định với gia đình rằng họ đã tham dự cuộc họp theo
đúng tinh thần mong đợi. Nhớ để ý xem họ có thể hỗ trợ cho khách hàng như thế nào

‚ Bạn không nhất thiết phải đưa ra giải pháp cho mọi vấn đề, vì áp đặt một giải pháp
cứng nhắc có thể không hiệu quả mọi gia đình.

‚ Cuối buổi họp, gửi đến các thành viên gia đình tài liệu tự hỗ trợ liên quan đến lạm
dụng chất gây nghiện hoặc các chủ đề được đề cập đến trong cuộc họp.

Trong buổi họp đầu tiên:
Thống nhất nguyên tắc giao tiếp cơ bản
- Tầm quan trọng của quy định lần lượt từng người nói một
- Sử dụng năng giao tiếp hiệu quả, bao gồm sử dụng đại từ "Tôi",
đề nghị tích cực và cụ thể, lắng nghe tích cực và công nhận ý kiến
của người khác.
Làm quen và hiểu về từng thành viên
- Cơ hội tìm ra cách hỗ trợ khách hàng
- Không đổ lỗi cho gia đình
Liên tục thông tin cho mọi người về những gì đang diễn ra
Dành cơ hội để tất cả thành viên nói lên những lo lắng và nhu cầu
của họ trong tương lai
Không áp đặt những biện pháp cứng nhắc mà chúng có thể không
phù hợp với mọi gia đình
NGUYÊN TẮC CỦA BUỔI HỌP ĐẦU TIÊN
Bản chiếu 14
26 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 15
Nói: Một chủ đề các thành viên gia đình thường hay quan tâm nhất là khi nào thì thành
viên trong gia đình họ (khách hàng) sẽ được chữa khỏi bệnh. Bạn cần phải nói rõ với họ về
bản chất của nghiện, rằng nghiện là một rối loạn tái diễn mạn tính. Bạn nên luôn luôn dành
thời gian cho các thành viên trong gia đình đặt các câu hỏi với bạn hoặc với khách hàng về kế
hoạch và tiến triển điều trị.
Bạn cũng cần chuẩn bị để thảo luận về bản chất của sự thay đổi hành vi. Các gia đình phải
hiểu rằng thay đổi phải mất nhiều thời gian và diễn ra chậm. Bạn cũng có thể đưa gia đình
tham gia vào việc xác lập mong đợi và mục tiêu điều trị của khách hàng và lập kế hoạch thời
gian thực tiễn để đạt được mục tiêu, để đảm bảo họ hiểu về quá trình phục hồi.
Cả gia đình và khách hàng đều cần hiểu về khái niệm tái nghiện và các biện pháp gia đình có
thể giúp khách hàng dự phòng tái nghiện.
Cần chuẩn bị để làm giảm nhẹ những mâu thuẫn và tìm ra sự đồng thuận hoặc thoả hiệp giữa
gia đình và khách hàng. Sử dụng kĩ năng lắng nghe có phản hồi và tóm tắt để có thể tập trung
vào những điểm mọi người cùng quan tâm và đảm bảo rằng tất cả đều đi theo một hướng.

Tập trung vào những chủ đề chính
- Vai trò của gia đình
- Thời gian hồi phục
- Bản chất của thay đổi hành vi
- Nguy cơ tái nghiện và cách dự phòng
- Lập kế hoạch chuẩn bị và ứng phó với sự tụt lùi
Chỉnh khung để giảm nhẹ mâu thuẫn
- Tìm kiếm sự đồng thuận hoặc thỏa hiệp trong quá
trình diễn ra cuộc họp
- Sử dụng kĩ năng lắng nghe có phản hồi và tóm tắt
- Nhấn mạnh những điểm các bên đều quan tâm
NÓI VỀ SỰ THAY ĐỔI
Chương Viii – Bài 8.1 27
Nói: Khách hàng thông thường đã có tiền sử sử dụng ma túy lâu dài. Họ có thể đã phá vỡ
các mối quan hệ gia đình. Vị trí của khách hàng trong gia đình (chồng, vợ, anh cả, chị cả hay
em út) cũng bị ảnh hưởng nhất định. Bạn có thể phải giải quyết cả một quá trình những mâu
thuẫn xích mích mà những mâu thuẫn này lại không được giải quyết tốt từ trước. Một trong
những thách thức là bạn cần phải dành thời gian để giúp khách hàng và gia đình họ xây dựng
lại niềm tin.
Bạn có thể làm việc này theo nhiều cách. Có thể áp dụng cách thảo luận tự do, kể chuyện hay
minh họa. Bạn cần tính đến tình huống gia đình né tránh mâu thuẫn, đặc biệt là trong cuộc
họp đầu tiên. Bạn có thể cần phải rất sáng tạo khi đề cập đến mâu thuẫn và giải quyết mâu
thuẫn. Bản chiếu này bao gồm một số ý chính có thể giúp bạn đề cập đến vấn đề mâu thuẫn
và niềm tin.

‚ Mời từng người nói về những lo ngại tiềm ẩn của họ
‚ Phản ánh những lo ngại vì lợi ích chung (như bảo vệ con cái)
‚ Tìm kiếm sự ghi nhận về những thay đổi đã đạt được
‚ Cố gắng cân bằng giữa các câu hỏi tập trung vào vấn đề với các câu hỏi tập trung vào
giải pháp

Tạo dựng lại niềm tin: rất quan trọng nếu khách hàng đã
từng lừa dối hoặc trộm cắp
Mời lần lượt từng người nói ra những điều họ lo ngại
Phản ánh những lo ngại vì lợi ích chung (VD: bảo vệ con
cái)
Tìm kiếm sự thừa nhận về những thay đổi đã đạt được
Cố gắng cân bằng giữa các câu hỏi tập trung vào vấn đề
với các câu hỏi tập trung vào giải pháp
TẠO DỰNG LẠI NIỀM TIN
VÀ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN

Bản chiếu 16
28 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 17
Nói: Yếu tố thúc đẩy tới tái sử dụng ma túy hoặc tái nghiện ở người sau cai bao gồm những
hoàn cảnh, sự kiện hoặc vấn đề. Đổ lỗi cũng có thể đóng vai trò là yếu tố thúc đẩy. Sơ đồ này cho
thấy việc đổ lỗi làm tăng nguy cơ tái nghiện như thế nào. Trong ví dụ này, bố mẹ chỉ muốn bảo vệ
con cái và tin rằng họ cần phải nhắc nhở con cái họ liên tục để tránh làm một việc gì đó (ví dụ như
đi chơi với bạn cũ đang sử dụng ma túy). Với bố mẹ, họ chỉ cố gắng hỗ trợ con cái. Tuy nhiên, trong
ví dụ này, cách họ quan tâm lại tập trung về những sai sót trước kia chứ không phải là tập trung
vào việc tránh các nguy cơ hiện tại. Khách hàng của chúng ta lại nhìn sự việc theo một cách khác:
“Bố mẹ không tin tưởng gì mình cả“. Việc đổ lỗi này có thể làm cho khách hàng tự ti và chán nản.
Vì vậy, thay vì hỗ trợ cho khách hàng, lời nhắc nhở của bố mẹ lại đặt khách hàng vào tình huống
nguy cơ hơn.
Vậy gia đình có thể làm gì để hỗ trợ khách hàng đang hồi phục khi họ lo lắng về nguy cơ?

Cha mẹ nhận biết được tình huống nguy cơ cao và
nghĩ rằng:
“Nó cần mình nhắc nhở về những nguy cơ này”
Người con tham gia
vào tình huống
nguy cơ hoặc tái sử
dụng 1 lần
Bố mẹ nêu ra
những lần
mất lòng tin
trước đây
Người con nghĩ rằng:
“Bố/mẹ sẽ chẳng bao giờ tin tưởng mình cả. Và vì thế mình
cũng chẳng việc gì phải cố gắng”

CHU TRÌNH CỦA SỰ ĐỔ LỖI
Chương Viii – Bài 8.1 29
Nói: Không có một phương pháp cụ thể nào để hỗ trợ và khen ngợi hành vi an toàn cũng
như tạo niềm tin. Bạn phải sử dụng cả các buổi tư vấn cá nhân và tư vấn gia đình để tìm ra
cách tốt nhất.
Làm thế nào có thể đạt được điều này trong buổi họp với gia đình?
Hỗ trợ khách hàng và gia đình xây dựng các chiến lược hỗ trợ và khen ngợi khi khách hàng
tham gia vào các “tình huống an toàn”.
1) Bắt đầu bằng cách mời mọi người đóng góp ý kiến
2) Lập hai danh sách:
- Danh sách các “tình huống an toàn”
- Danh sách các “tình huống nguy cơ”
3) Cân bằng giữa việc bảo vệ khách hàng tránh những tình huống nguy cơ với bảo đảm
sự tự do và tinh thần trách nhiệm cho họ
4) Thảo luận với các thành viên những hành vi nào của khách hàng có thể giúp phục hồi
cho khách hàng và hành vi nào có thể gây nguy cơ cho họ.

Xây dựng các chiến lược hỗ trợ thực tiễn
Bắt đầu bằng cách mời mọi người đóng góp ý kiến
Lập hai danh sách:
- Danh sách các “tình huống an toàn”
- Danh sách các “tình huống nguy cơ”
Giữ cân bằng giữa việc bảo vệ khách hàng trước
những tình huống nguy cơ và bảo đảm sự tự do và
tinh thần trách nhiệm
HỖ TRỢ VÀ KHEN NGỢI
HÀNH VI AN TOÀN (1)

Bản chiếu 18
30 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 19
Nói: Phải đảm bảo rằng kế hoạch sẽ:
‚ Khuyến khích khách hàng tham gia vào các tình huống an toàn
‚ Giảm tham gia vào các tình huống nguy cơ
Bạn cũng cần phải thực hiện việc:

‚ Kiểm tra tiến độ
‚ Điều chỉnh kế hoạch dựa trên tiến bộ của gia đình qua các cuộc họp gia đình
‚ Áp dụng phương pháp giải quyết vấn đề
Lưu ý: Đôi khi người sau cai tự đặt họ vào tình huống nguy cơ mà gia đình họ không nhận
thức được
Một phương pháp khác để xây dựng lại lòng tin là cùng trao đổi để xác định các tình huống
“an toàn” và “nguy cơ”. Đặt các câu hỏi mở để xác định tình huống nguy cơ và tình huống an
toàn. Sau đó mời từng người một suy nghĩ về danh sách những tình huống nguy cơ và tình
huống an toàn theo quan điểm của những thành viên khác.
Hỏi khách hàng:
“Nếu bạn rơi vào tình huống này, bạn nghĩ rằng cha mẹ bạn sẽ lo lắng về điều gì?
Hỏi các thành viên gia đình:
“Gia đình mình nghĩ rằng thành viên của gia đình (con trai/con gái/anh trai/chị gái/chồng/vợ)
đang tìm kiếm gì trong tình huống này?

Giúp gia đình xây dựng một kế hoạch và các chiến lược:
- Khuyến khích sự tham gia vào các tình huống an toàn
- Giảm khả năng tham gia vào các tình huống nguy cơ
Kiểm tra tiến độ
Điều chỉnh
- Sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề
HỖ TRỢ VÀ KHEN NGỢI
HÀNH VI AN TOÀN (2)

Chương Viii – Bài 8.1 31
Bản chiếu 19 (tiếp)
Các phương pháp này thường khó khăn vì mỗi tình huống của mỗi gia đình khác nhau và bạn
không thể dự đoán được những câu hỏi này sẽ dẫn đến điều gì. Bạn cần phải đánh giá tình
hình và thay đổi chiến lược phù hợp. Các chiến lược này phải luôn hiệu quả với mọi gia đình.

32 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 20
Nói: Có nhiều trường hợp cần phải đề ra các giới hạn và những hậu quả nếu vi phạm
những giới hạn đó đối với khách hàng và gia đình họ. Điều quan trọng là gia đình phải đặt
ra giới hạn rõ ràng (ví dụ như phải có mặt ở nhà lúc 10 giờ). Những hình phạt do vi phạm
giới hạn phải được sự đồng ý của khách hàng. Việc áp dụng những hình phạt này phải được
thực hiện nhất quán nhưng không nên quá hà khắc. Như vậy, bạn đã yêu cầu khách hàng
phải tự chịu trách nhiệm về việc làm của họ.

Hậu quả của việc đi quá giới hạn cần phải:
- Được nêu ra một cách rõ ràng và áp dụng một cách
nhất quán
- Phù hợp với giai đoạn phát triển
- Chấp nhận được đối với những người trẻ tuổi
Sẽ không có tác dụng nếu không có sự đồng ý của khách
hàng
Không nên quá hà khắc
ĐỀ RA GIỚI HẠN VÀ
XÁC ĐỊNH HẬU QUẢ

Chương Viii – Bài 8.1 33
Bản chiếu 21
Nói: Một lĩnh vực cần tập trung nhưng thường bị sao nhãng là làm thế nào để thắt chặt các
mối quan hệ trong gia đình. Một phương pháp mà bạn nên khuyến khích gia đình là dành thời
gian cùng nhau làm việc gì đó có mục đích và tập trung.
Việc sử dụng ma túy thường gây ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ tình cảm với gia đình và
những người bạn không sử dụng ma túy. Khách hàng cần phải học cách xây dựng lại những
mối quan hệ tình cảm này và cần phải cảm thấy tự tin thoải mái khi cùng tham gia sinh hoạt
với các thành viên gia đình và những người bạn không sử dụng ma túy. Bạn có thể yêu cầu cả
khách hàng và các thành viên trong gia đình lần lượt trao đổi về cách làm thế nào họ có thể
củng cố mối quan hệ thông qua việc dành thêm nhiều thời gian cùng nhau và cải thiện cách
giao tiếp.
Bạn có thể hỏi họ về lần cuối cùng họ có khoảng thời gian thư giãn cùng nhau là khi nào. Họ
đã làm gì trong lần đó?

Chia sẻ các hoạt động khen ngợi
- Khách hàng thích làm gì cùng gia đình?
Khuyến khích gia đình tìm hiểu các hoạt động củng cố
mối quan hệ bằng cách:
- Dành thời gian bên nhau
- Cải thiện giao tiếp trong gia đình
DÀNH THỜI GIAN CHO NHAU
34 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 22
Nói: Khách hàng và gia đình họ có thể tham gia theo dõi và xử trí với các tình huống nguy
cơ cao. Điều quan trọng là khách hàng cần phải cảm thấy thoải mái khi thổ lộ về những yếu
tố cám dỗ và sự thèm nhớ ma túy. Gia đình cần biết về sự khác biệt giữa vấp, trượt và ngã (tái
nghiện). Lí tưởng nhất là khách hàng phải thực lòng muốn chia sẻ với gia đình về những khó
khăn, rắc rối liên quan đến quá trình phục hồi của họ.
Gia đình có thể có khả năng xác định được những dấu hiệu cảnh báo sớm và những hành vi
liên quan đến tái nghiện. Gia đình cũng cần biết rằng nghiện là một rối loạn mạn tính tái diễn
và tái nghiện là một phần của quá trình phục hồi. Điều quan trọng là khách hàng phải nhận
được sự hỗ trợ từ cả bạn và gia đình để quay trở về tình trạng không dùng ma túy nếu có vấp
(sử dụng lại 1 lần). Một điểm quan trọng nữa là khách hàng và gia đình cần hiểu rằng cảm
giác thất vọng khi có tái sử dụng ma túy là tự nhiên nhưng nó không giúp ích gì trong giải
quyết tình huống này. Gia đình và khách hàng cần tập trung vào việc giúp khách hàng kiểm
soát bản thân và không sử dụng ma túy.
Việc điều trị bắt buộc trong trung tâm 06 của nhà nước đối với những ai tái nghiện càng làm
cho tình hình ở Việt Nam trở nên phức tạp. Bạn sẽ cần phải lường trước được khả năng khách
hàng phải vào hoặc phải quay lại trung tâm 06, và cân nhắc điều này trong khi xây dựng kế
hoạch theo dõi với khách hàng và gia đình.

Cách theo dõi tái sử dụng và tái nghiện:
- Tự thú nhận
- Xác định và ứng phó với những dấu hiệu cảnh báo sớm
- Xác định những hành vi và những tâm trạng có thể là
những dấu hiệu cảnh báo sớm
- Kiểm tra ngẫu nhiên
Coi đây như biện pháp nhằm hỗ trợ chứ không phải để
trừng phạt
Khó có thể yêu cầu gia đình phản ứng với việc tái sử dụng
và tái nghiện mà không gây mâu thuẫn
- Giải thích rằng nếu có cảm thấy thất vọng khi khách
hàng tái sử dụng thì cũng là chuyện bình thường.
THEO DÕI TÌNH HUỐNG NGUY CƠ CAO
Chương Viii – Bài 8.1 35
Bản chiếu 23
Nói: Giống như lúc đặt ra mục đích và mục tiêu khi bắt đầu buổi họp, khi kết thúc, bạn cần
phải củng cố lại những điểm này và bổ sung thêm những điểm mới. Không nên vội vàng kết thúc
buổi họp.
Ít nhất, bạn cần thực hiện các phần việc sau:

‚ Tóm tắt những điểm tích cực hoặc kết quả của buổi họp
‚ Tập trung vào những lĩnh vực bạn mong muốn nhìn thấy sự thay đổi trong các cuộc
họp tiếp theo

‚ Tóm tắt những hoạt động hoặc bài tập tại nhà mà khách hàng và gia đình cần phải
thực hiện trước khi diễn ra buổi họp tiếp theo
Nhớ là trong suốt quá trình thảo luận với khách hàng, không nên coi cá nhân khách hàng là vấn
đề rắc rối. Bạn cần phải định hướng sao cho mọi người hiểu vấn đề ở đây là việc lạm dụng ma túy
và nó ảnh hưởng tới tất cả mọi người, chứ không phải là chỉ đối với khách hàng.

Tóm tắt những điểm tích cực và kết quả của buổi họp
Tập trung vào những thay đổi bạn mong đợi trong
các buổi họp tiếp theo
Tóm tắt các hoạt động và/hoặc bài tập ở nhà mà
khách hàng/thành viên gia đình sẽ thực hiện trước
khi diễn ra buổi họp tiếp theo (nếu có)
NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý TRƯỚC
KHI KẾT THÚC MỘT BUỔI HỌP

36 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 24
Năm vai: tư vấn viên, khách hàng, mẹ, anh trai và chú.
Thời gian: 20 phút đóng vai, 20 phút thảo luận nhóm
Mục tiêu:
- Thảo luận về những vấn đề hiện tại của khách hàng,
thống nhất về kế hoạch có thể giúp khách hàng tránh xa
heroin với sự hỗ trợ mạnh mẽ của các thành viên trong
gia đình
- Cung cấp cho các thành viên trong gia đình những thông
tin về các giai đoạn thay đổi hành vi; sự khác nhau giữa
vấp, trượt và ngã (tái nghiện) và cách có thể giúp đỡ
khách hàng
Kết quả: Một kế hoạch cụ thể được mọi người đồng ý
ĐÓNG VAI TƯ VẤN GIA ĐÌNH
Hướng dẫn giảng dạy: Đề nghị 5 người tình nguyện tham gia phần đóng vai này trước
lớp.
Phân công các vai sau: mẹ, anh, chú, khách hàng, tư vấn viên
Sử dụng thông tin trên bản chiếu, nhắc lại mục tiêu của bài tập đóng vai với các thành
viên và khuyến khích học viên nhập vai và thoải mái sáng tạo để có nhiều sự hứng thú
trong phần sắm vai này.
Bạn có thể phải phát cho người đóng vai là tư vấn viên một khung kế hoạch điều trị cho
khách hàng để tư vấn viên hoàn thành khung kế hoạch đó với gia đình. Một ví dụ là:
‚ Tên của khách hàng
‚ Tiền sử của khách hàng
‚ Những thành viên gia đình hiện có mặt
‚ Sự quan tâm lo lắng của mỗi thành viên là gì?
- Mẹ
- Anh trai
- Chú
- Khách hàng
‚ Khách hàng và gia đình đã thảo luận và đi đến thống nhất về những quyết
định gì?

- Những lĩnh vực nào cần giải quyết?
- Những lĩnh vực đó sẽ được giải quyết như thế nào?
- Những việc cần thực hiện?
Chương Viii – Bài 8.1 37
Bản chiếu 24 (tiếp)
‚ Các bước tiếp theo trong kế hoạch/phương pháp tiếp cận là gì?
‚ Ai chịu trách nhiệm bước nào?
Đọc thông tin trong những bản chiếu tiếp theo để giúp cả nhóm hiểu rõ kịch bản đóng
vai và yêu cầu nhóm bắt đầu đóng vai theo nội dung kịch bản (20 phút).
38 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 25
Hướng dẫn giảng dạy: Đọc chậm rãi những thông tin trên bản chiếu để học viên nghe
rõ các chi tiết kịch bản. Sau đó chuyển sang bản chiếu tiếp theo.
Thông tin cá nhân:
Minh Tuấn, 18 tuổi, học sinh lớp 12, chưa lập gia đình,
sống với mẹ và anh trai. Bố đã mất. Gia đình nghèo. Mẹ
bán hàng nước trên vỉa hè, anh trai làm việc ngoài kiếm
sống nuôi cả nhà.
Tiền sử sử dụng ma túy:
Bắt đầu hút heroin năm 16 tuổi, chuyển sang tiêm chích
sau đó 1 năm. Chưa bao giờ dùng chung BKT. Chích 3
liều/ngày (150.000đ/ngày) trước khi tham gia điều trị.
Chưa biết tình trạng nhiễm HIV. Hiện đã cai được 2 tháng
do gia đình ép phải cai và tự cai ở nhà.
KỊCH BẢN ĐÓNG VAI
Chương Viii – Bài 8.1 39
Bản chiếu 26
Hướng dẫn giảng dạy: Đọc chậm rãi những thông tin trên bản chiếu để học viên nghe
rõ các chi tiết kịch bản. Sau đó chuyển sang bản chiếu tiếp theo.
Quan hệ với gia đình:
- Mẹ: chăm sóc Tuấn nhiều nhất và không cho Tuấn đi chơi với
bạn bè.
- Anh trai: cũng chăm lo cho Tuấn nhưng thường mắng nhiếc
và quát tháo Tuấn vì nghĩ rằng làm như vậy sẽ khiến Tuấn
thay đổi. Anh trai là trụ cột của gia đình. Anh trai nghĩ rằng:
“Nó (Tuấn) không biết việc kiếm sống là khó khăn như thế
nào. Chúng tôi phải nghiêm khắc với việc sử dụng ma túy của
nó. Phải cho nó vào trung tâm 06 để nó cai nghiện vì
chúng tôi chịu đựng thế là đủ lắm rồi. Bố tôi mất cũng là tại
nó thôi.”
- Chú: Có ảnh hưởng nhiều đối với gia đình Tuấn, đặc biệt là
đối với anh trai. Ông đã giúp đỡ và hỗ trợ gia đình rất nhiều
sau khi bố Tuấn qua đời.
KỊCH BẢN ĐÓNG VAI
40 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 27
Hướng dẫn giảng dạy: Đọc chậm rãi những thông tin trên bản chiếu để học viên nghe
rõ các chi tiết kịch bản. Sau đó chuyển sang bản chiếu tiếp theo.
Vấn đề của khách hàng:
Khách hàng bất đồng quan điểm với anh trai về
cách giải quyết tình trạng nghiện. Mẹ không muốn
gửi Tuấn vào trung tâm 06, nhưng cũng không biết
làm thế nào để kiểm soát không cho Tuấn sử
dụng ma túy ở nhà. Bản thân Tuấn thì vẫn đang
chịu đựng những cơn thèm nhớ ma túy và cứ khi
nào xung khắc với anh trai và mẹ thì những cơn
thèm nhớ còn mạnh mẽ hơn.
KỊCH BẢN ĐÓNG VAI
Chương Viii – Bài 8.1 41
Bản chiếu 28
Hướng dẫn giảng dạy: Khi mọi người đã rõ về nội dung kịch bản thì yêu cầu họ bắt đầu
đóng vai buổi tư vấn gia đình. Dành cho họ 15 đến 20 phút để đóng vai. Khi kết thúc,
dẫn dắt một cuộc thảo luận nhóm lớn sử dụng những câu hỏi gợi ý dưới đây.
Điểm mạnh của kế hoạch là gì? Những khó khăn tiềm tàng là gì?
Những điểm gì mới phát sinh trong khi đóng vai? Mâu thuẫn? Giao tiếp không tốt? Phá
vỡ quy tắc? Còn gì nữa?
Tư vấn viên đã giải quyết những khó khăn đó như thế nào? Theo các bạn thì có thể làm
khác đi được không? Nếu được thì làm như thế nào?
ĐÓNG VAI
Tiến hành đóng vai trong 20 phút
42 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 29
Hướng dẫn giảng dạy: Nhắc lại những ý chính trong bài. Trình bày trực tiếp nội dung
trên bản chiếu.
Cảm ơn học viên vì đã tham gia thảo luận tích cực và đặt các câu hỏi. Hỏi xem họ muốn
hỏi điều gì nữa không. Trong trường hợp họ có câu hỏi, trả lời các câu hỏi liên quan đến
nội dung bài giảng này. Những câu liên quan đến bài sau, đề nghị họ ghi lại câu hỏi để
trả lời ở bài sau.
Gia đình có thể góp phần duy trì sự ổn định và không sử
dụng ma túy, hỗ trợ và khen ngợi khách hàng khi có những
hành vi an toàn
Sự tham gia của gia đình cần phải được khách hàng chấp
thuận
Cần đề ra quy tắc cho cuộc họp trong buổi họp gia đình
đầu tiên
Tư vấn viên cần làm rõ mong đợi, xây dựng niềm tin và giáo
dục gia đình
Gia đình cần phải nhận biết được quá trình chia sẽ những
thông tin tiêu cực
Gia đình cần hướng đến tương lai thay vì tập trung vào lỗi
lầm trong quá khứ.
TÓM TẮT
8.2
Làm việc với thanh thiếu niên
Bài
44 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
TổNG QuAN

I. Giới thiệu

2 phút

Giải thích rằng trong bài này bạn sẽ thảo luận với học viên những nội dung đặc biệt cần

 

thực hiện khi làm việc với thanh thiếu niên trong điều trị nghiện ma túy

 

II. Thuyết trình

55 phút

Sử dụng các bản chiếu để trình bày về làm việc với thanh thiếu niên.

 

III. Kết luận

3 phút

Nhắc lại các điểm quan trọng trong bài học và trả lời các câu hỏi của học viên (nếu có)

 


Bài 8.2: Làm việc với thanh thiếu niên
Mục đích:
Giúp học viên hiểu được các nguyên tắc cơ bản khi làm việc với khách hàng là thanh thiếu
niên trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.
Thời gian: 60 phút
Mục tiêu:
Kết thúc bài học này, học viên sẽ có thể:
‚ Hiểu được rằng lứa tuổi thanh thiếu niên là một giai đoạn đang trưởng thành
‚ Biết cách xác định những người có quan hệ gần gũi và họ có ảnh hưởng như thế
nào tới việc sử dụng ma túy của thanh thiếu niên
‚ Tìm hiểu về những chiến lược lâm sàng có thể hữu ích khi làm việc với thanh thiếu
niên
‚ Bắt đầu thảo luận về các phương pháp giảm nguy cơ trong quá trình làm việc với
khách hàng là thanh thiếu niên
‚ Phát triển các kĩ năng thảo luận về vấn đề sử dụng ma túy và xây dựng mối quan
hệ trị liệu với thanh thiếu niên
Phương pháp:
‚ Thuyết trình và thảo luận
‚ Thảo luận nhóm nhỏ
Dụng cụ trợ giảng:
‚ Các bản chiếu PowerPoint
‚ Máy chiếu và màn chiếu
‚ Bảng lật và giấy khổ lớn
‚ Bút dạ màu
Chương Viii – Bài 8.2 45
Bản chiếu 1
LÀM VIỆC VỚI
THANH THIẾU NIÊN

Nói: Trong bài này, chúng ta sẽ thảo luận về những nội dung đặc biệt cần quan tâm khi làm
việc với thanh thiếu niên trong điều trị nghiện ma túy

46 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 2
Hướng dẫn giảng dạy: Trình bày trực tiếp nội dung trên bản chiếu
Kết thúc bài học này, học viên sẽ có thể:
Hiểu lứa tuổi vị thành niên là một giai đoạn đang trưởng thành
Biết cách xác định những người có quan hệ gần gũi và họ có ảnh
hưởng như thế nào tới việc sử dụng ma túy của thanh thiếu niên
Tìm hiểu về những chiến lược lâm sàng có thể hữu ích khi làm
việc với thanh thiếu niên
Bắt đầu thảo luận về các phương pháp giảm nguy cơ khi làm việc
với khách hàng là thanh thiếu niên
Phát triển các kĩ năng thảo luận về vấn đề sử dụng ma túy và xây
dựng mối quan hệ trị liệu với thanh thiếu niên
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Chương Viii – Bài 8.2 47
Bản chiếu 3
Hướng dẫn giảng dạy: chia học viên thành 4 nhóm và yêu cầu mỗi nhóm thảo luận về 1
câu hỏi trên bản chiếu (mỗi nhóm thảo luận về một câu hỏi khác nhau). Yêu cầu học viên
động não và ghi lại tất cả những suy nghĩ của họ. Dành cho các nhóm khoảng 5 phút để
động não và ghi lại các ý kiến. Sau đó, yêu cầu một học viên từ mỗi nhóm trình bày cho cả
lớp về kết quả thảo luận của nhóm mình (10 phút).
Điều gì là:
Thách thức khi làm việc với thanh thiếu niên?
Những nội dung bạn cần tập trung vào khi tiến
hành buổi tư vấn với thanh thiếu niên?
Những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả buổi
tư vấn?
Những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng dừng sử
dụng ma túy của thanh thiếu niên?
THẢO LUẬN NHÓM NHỎ
48 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 4
Nói: Chúng ta có thể chia các yếu tố các bạn đã thảo luận thành 3 nhóm: thể chất, hành vi
và cảm xúc.
Đầu tiên, hãy thảo luận về những đặc điểm
thể chất. Trong thời kì này thanh thiếu niên đang
trải qua một giai đoạn thay đổi rất lớn về thể chất. Não bộ của họ đang có sự thay đổi mạnh
mẽ trong lứa tuổi từ 15-20 tuổi và với hầu hết mọi người, sự thay đổi này kéo dài đến những
năm đầu của lứa tuổi 20. Bên cạnh đó, còn có những thay đổi khác.
Các đặc điểm thể chất ở nam thanh / thiếu niên:

‚ Kích thước cơ thể lớn hơn
‚ Bắt đầu có râu và lông ở bộ phận sinh dục
‚ Kích thước tinh hoàn tăng và vỡ giọng
‚ Lượng hormone sinh dục nam tăng cao
‚ Khỏe hơn
Các đặc điểm thể chất ở nữ thanh / thiếu niên:

‚ Ngực to ra
‚ Bắt đầu có kinh nguyệt
‚ Nồng độ hormone cũng thay đổi
Đối với cả nam và nữ thanh / thiếu niên:

‚ Mọc răng khôn
‚ Phát triển những vấn đề liên quan đến bản năng giới tính và nhu cầu tình dục.
‚ Mọc trứng cá
Thể chất
Hành vi
Cảm xúc
ĐẶC ĐIỂM CỦA
THANH THIẾU NIÊN

Chương Viii – Bài 8.2 49
Thanh thiếu niên cũng đang trải qua những thay đổi về hành vi.
‚ Ưa mạo hiểm và tò mò hơn
‚ Dễ có các hành vi nguy hiểm
‚ Vụng về
‚ Thích khám phá
‚ Hiếu thắng
‚ Cảm thấy ‘bất tử’ khi đối mặt với nguy hiểm và nguy cơ gây hại đến cơ thể
‚ Trải qua một giai đoạn nổi loạn khi cố gắng tìm hiểu xem mình là ai - điều này thường
dẫn đến sự nổi loạn chống lại cha mẹ và gắn kết với các bạn đồng trang lứa.
Bên cạnh những thay đổi về thể chất và hành vi, thanh thiếu niên cũng có những
thay đổi về
cảm xúc
.
‚ Thường không nghĩ đến những hậu quả lâu dài của hành động của họ
‚ Cần có sự chấp nhận và thể hiện vị thế với bạn đồng trang lứa
‚ Có thể rất khó đoán trước về tâm trạng và hành vi
‚ Có thể gặp khó khăn khi đối phó với sự căng thẳng và thất vọng
‚ Có thể gặp khó khăn khi nói về cảm giác của bản thân
‚ Dễ tranh cãi
‚ Thích thể hiện
‚ Muốn được cư xử như đối với người lớn
‚ Trạng thái tâm lí dễ thay đổi
Bản chiếu 4 (tiếp)
50 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 5
Nói: Trong giai đoạn đang trưởng thành, thanh thiếu niên không những trải qua những
thay đổi về thể chất, hành vi và cảm xúc mà họ còn cần phải hình thành các kĩ thuật ứng phó
và điều chỉnh với những sự thay đổi:
Họ cần phải:

‚ Học hỏi để hiểu và chịu trách nhiệm về tính dục của bản thân
‚ Hành động theo hướng không lệ thuộc vào cha mẹ
‚ Phát triển được cảm quan, ý thức được mình là ai (đặc tính cá nhân)
‚ Phát triển các mối quan hệ xã hội và quan hệ trong công việc
‚ Chọn lựa và lập kế hoạch cho sự nghiệp
Thích nghi với thay đổi về cơ thể
Học hỏi và chịu trách nhiệm về tính dục của bản thân
Hành động theo hướng không lệ thuộc vào cha mẹ
Phát triển được cảm quan ý thức được mình là ai (đặc
tính cá nhân)
Phát triển các mối quan hệ xã hội và quan hệ trong
công việc
Chọn lựa và lập kế hoạch cho sự nghiệp
NHỮNG NHIỆM VỤ PHÁT TRIỂN BÌNH
THƯỜNG CỦA THANH THIẾU NIÊN

Chương Viii – Bài 8.2 51
Bản chiếu 6
Hướng dẫn giảng dạy: Chia học viên thành các nhóm 5 người – Hỏi học viên câu hỏi
sau và dành thời gian 10 phút cho các nhóm động não để trả lời câu hỏi.
Nói: Hình ảnh công trình xây dựng chưa hoàn thiện của thành phố này có liên quan gì tới
sự phát triển của thanh thiếu niên?

Hướng dẫn giảng dạy: Sau 10 phút thảo luận nhóm, dành 5 phút tiếp theo đi lần lượt
xung quanh lớp học và đề nghị từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của họ. Sử dụng
thông tin dưới đây để bổ sung những điểm còn thiếu trong phần thảo luận của học
viên.
Thông tin tham khảo: Trong hình là một công trường đang xây dựng, là hình ảnh ẩn
dụ về quá trình phát triển ở thanh thiếu niên. Hình ảnh này mô tả sự thay đổi về mặt thể
chất, tình cảm và hành vi, bên cạnh những sự thay đổi đang diễn ra ở não. Các đường liên
kết trong não đang ra tăng và thay đổi mạnh mẽ cùng với quá trình trưởng thành. Thanh
thiếu niên cũng đang phản ứng với những thay đổi môi trường sống của họ. Có một quá
trình tương tác và trưởng thành xảy ra ở thanh thiếu niên, quá trình này quyết định sự
thích ứng với hoàn cảnh nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến sự nổi loạn về tình cảm của
thanh thiếu niên.
Điểm chính ở đây là thanh thiếu niên là một sự kết hợp của cả những hợp phần đã hoàn
thiện và những hợp phần đang trong quá trình phát triển, dần thay đổi và thích ứng.
Nói: Tiếp theo, chúng ta sẽ thảo luận về bộ não và những vấn đề trong quá trình trưởng
thành, bên cạnh sự trưởng thành của não bộ thanh thiếu niên, có ý nghĩa quan trọng như thế
nào trong quá trình làm việc với thanh thiếu niên sử dụng ma túy.

52 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 7
Nói: Trong giai đoạn muộn của thời niên thiếu, các tế bào thần kinh trung ương gia tăng sự
kết nối. Cho đến hết thời kì này, não bộ có khoảng 1 triệu tỉ mối liên kết.
Nhưng ở độ tuổi 11 với nữ và 12 tuổi rưỡi với các em nam, một số mối liên kết bị xóa bỏ.
Não bộ điều khiển hành vi và suy nghĩ của chúng ta. Cả hành vi thấy được và nhận thức đều
là kết quả hoạt động của não bộ. Người ngoài có thể quan sát được hành vi của một ai đó,
nhưng nhận thức thì chỉ tồn tại trong trí óc của riêng người đó mà thôi.

Các vùng khác nhau của não bộ thực hiện các chức năng khác nhau
Làm thế nào não bộ có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng một lúc? Đó là do não bộ chia nhỏ
những công việc lớn – lái xe chẳng hạn – thành các nhiệm vụ nhỏ hơn: nhìn, nghe, vận động.
Một phần của não bộ phân tích chuyển động của các vật thể mà chúng ta nhìn thấy, trong khi
một phần khác chịu trách nhiệm nhận biết những vật thể đó. Nói tóm lại, mỗi vùng cụ thể của
não bộ thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Nghĩa là mỗi khi có một nhiệm vụ cần được thực hiện,
thông tin phù hợp sẽ được vùng não tương ứng xử lí.
Trong tình huống ra quyết định liên quan đến sử dụng ma túy, các vùng khác nhau phụ trách
các chức năng khác nhau. Phần trước của não, gọi là não trước, có trách nhiệm điều phối
quyết định về hành vi nguy cơ. Đó là vùng phát triển mạnh về khả năng suy nghĩ trừu tượng,
lập kế hoạch và trí nhớ. Não giữa gồm các vùng quan trọng về động cơ và tìm hiểu về các yếu
tố kích thích quan trọng của môi trường và củng cố các hành vi tạo khoái cảm và thúc đẩy sự
sống. Hai vùng não này phát triển với tốc độ khác nhau và phát triển mạnh trong giai đoạn vị
thành niên. Não giữa phát triển trước não trước. Do vậy nhiều thanh thiếu niên có thể nhận
thấy điều nguy hiểm nhưng không biết đáp ứng theo cách an toàn và phù hợp nhất. Một trong
số rất nhiều nguy cơ họ sẽ gặp là sức ép phải thử ma túy.

QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN
VẪN TIẾP TỤC

Trong giai đoạn muộn của thời niên
thiếu, các tế bào thần kinh phát
triển sự kết nối với nhau
Nhưng ở độ tuổi 11 với nữ và 12
tuổi rưỡi với nam: một số kết nối bị
cắt bớt.
Chương Viii – Bài 8.2 53
Bản chiếu 8
Nói: Khi quá trình hoàn thiện liên kết hoàn thành, não bộ hoạt động nhanh hơn và hiệu
quả hơn. Nhưng khi đang trong quá trình hoàn thiện, não bộ không hoạt động hết công
suất vì quá trình hoàn thiện xảy ra theo từng giai đoạn trong não bộ. Cần tìm hiểu về quá
trình này chi tiết hơn.

QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN
VẪN TIẾP TỤC

Khi quá trình hoàn thiện liên kết
hoàn thành, não bộ hoạt động
nhanh hơn và hiệu quả hơn
Nhưng khi đang trong quá trình
hoàn thiện, não bộ không hoạt
động hết công suất
54 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 9
QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN BẮT ĐẦU TỪ
PHÍA SAU NÃO BỘ VÀ DỊCH CHUYỂN
DẦN VỀ TRƯỚC

Hạch hạnh nhân
Nói: Quá trình hoàn thiện não bộ xảy ra từ phía sau ra phía trước. Vì vậy, các vùng phía sau
của não bộ hoàn thiện trước do chúng phát triển trước. Các vùng phía trước của não bộ hoàn
thiện sau cùng, những vùng này chỉ hoàn thiện khi đã qua 24 tuổi.

Thông tin tham khảo: Có 4 vùng não chính từ sau ra trước là tiểu não, nhân cạp, hạch
hạnh nhân và thùy trán. Đó là những vùng mà mức độ phát triển khác nhau của chúng
cần lưu tâm và có thể ảnh hưởng đến hành vi của vị thành niên. Nhân cạp và hạch hạnh
nhân nằm ở não giữa.
Vùng não phát triển đầu tiên là tiểu não. Tiểu não nằm phía sau não bộ chỉ huy thăng bằng
thể chất và vận động.
Vùng tiếp theo là nhân cạp, chịu trách nhiệm về động cơ và hạch hạnh nhân chịu trách
nhiệm xác định cảm xúc và kiểm soát cảm xúc. Vùng nhân cạp là vùng chịu trách nhiệm
quyết định họ cần nỗ lực bao nhiêu để đạt được sung sướng. Người ta cho rằng, một vùng
nhân cạp đang phát triển có thể góp phần vào xu hướng thường thấy ở trẻ độ tuổi lên 10
thích những hoạt động mà chúng không cần cố gắng nhiều nhưng lại mang lại cho chúng
nhiều niềm vui. Những quan sát từ thế giới thực cho thấy vị thành niên thích những hoạt
động như chơi video games, chơi trượt ván và dùng chất gây nghiện. Hạch hạnh nhân là
vùng chịu trách nhiệm gắn kết các phản ứng cảm xúc với khoái cảm và ác cảm. Có một
giả thuyết là vùng là vùng hạch hạnh nhân đang phát triển góp phần tạo ra hai phản ứng
hành vi: xu hướng vị thành niên phản ứng trước các tình huống với cảm xúc “nóng” hơn là
với cảm xúc được kiểm soát là “lạnh” và họ cũng có thiên hướng hiểu sai những ngôn ngữ
trung tính hay nét mặt tò mò của người khác thành biểu hiện của sự nóng giận (Hướng
dẫn ông bố, bà mẹ: mỉm cười khi hỏi con “Hôm nay con đi học thế nào?”)
Chương Viii – Bài 8.2 55
Bản chiếu 9 (tiếp)
Và vùng phát triển sau cùng là thùy trán trước nằm ngay sau trán. Đôi khi được đề cập như
là “cái ghế tạo ra những suy nghĩ “chín chắn”. Đó là vùng não chịu trách nhiệm phân tích
những thông tin phức tạp, từ việc đánh giá cho đến kiểm soát sự bốc đồng, dự đoán hậu
quả hành động của một người nào đó, và lập kế hoạch, đề ra mục tiêu. Thùy trán trước
chưa hoàn thiện là sự giải thích thần kinh sinh học vì sao vị thành niên thường có khả
năng đánh giá kém và rất hay hành động trước khi suy nghĩ.
56 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 10
TUỔI 24
Nói: Cuối cùng, với hầu hết mọi người, não bộ đạt đến mức độ thăng bằng ở tuổi 24.
Chương Viii – Bài 8.2 57
Bản chiếu 11
Nói: Chúng ta hãy giành một chút thời gian và tóm tắt lại những nội dung chúng ta hiểu
về não bộ và những vùng đặc biệt trên não mà chúng ta cần lưu ý khi làm việc với các khách
hàng là thanh thiếu niên.
Những khu não chúng ta đã thảo luận bao gồm não giữa chịu trách nhiệm về động lực, tìm tòi
và học hỏi, kiềm chế hành vi xã hội và ham muốn; vùng vỏ não trước trán chịu trách nhiệm về
chức năng điều hành bao gồm đề ra mục tiêu, lập kế hoạch, lập thứ tự ưu tiên, kiềm chế kích
thích.
Những thay đổi trong não trong quá trình hoàn thiện và kết nối lại một phần là do đáp ứng
với các trải nghiệm, những sự việc sang chấn hoặc chăm sóc tình cờ, yếu tố gen, và môi trường.
Điều này có thể được mô tả như là tính thích ứng và dễ tổn thương của não bộ.
Cần ghi nhớ rằng não bộ của thanh thiếu niên vẫn còn đang trong quá trình hoàn thiện và
trải qua một loạt những thay đổi và thích nghi. Có vẻ như vùng não cảm xúc phát triển trước
vùng não suy nghĩ. Vì vậy thanh thiếu niên hay gặp nguy hiểm vì không suy nghĩ thấu đáo về
hậu quả.
Tất cả những vấn đề phát triển này có ý nghĩa trực tiếp tới dịch vụ chăm sóc và điều trị cho
thanh thiếu niên sử dụng ma túy.

Não giữa (khu vực Hệ viền):
- Động lực, tìm tòi và học hỏi, kiềm chế hành vi xã hội và
ham muốn
Vùng vỏ não trước trán: chức năng điều hành
- Đề ra mục tiêu, lập kế hoạch, lập thứ tự ưu tiên, kiềm chế sự
quá kích thích
Đang trong quá trình hình thành: công trình đang tiến
triển
- Xáo trộn và xếp lại: những giai đoạn quan trọng
- Cơ cấu lại: xóa bỏ và bổ sung sy-nap
- Phát triển từ sau ra trước
Ý nghĩa trong điều trị
NÃO CỦA THANH THIẾU NIÊN: TÓM TẮT (1)
58 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 12
Nói: Đây là một số điểm mấu chốt về não của thanh thiếu niên mà tôi muốn nhắc lại trước
khi chúng ta chuyển qua các nội dung khác:

‚ Não bộ của thanh thiếu niên là một cơ quan đang trong quá trình hoàn thiện
‚ Thanh thiếu niên có năng lượng nhiều gấp đôi người lớn, nhưng khả năng tự kiểm
soát chỉ bằng một nửa

‚ Dễ thay đổi qua trải nghiệm: tốt và xấu
‚ Thanh thiếu niên dễ bị ảnh hưởng bởi khoái cảm của ma túy cho nên họ dễ bị nghiện.
Thanh thiếu niên cũng nhận biết về nguy cơ và trải nghiệm sự lo lắng theo cách khác với người
lớn. Những thanh thiếu niên kém nhận thức về nguy cơ của việc sử dụng ma túy và chưa trải
nghiệm mức độ lo lắng về những tình huống nguy cơ thì dễ có nguy cơ sử dụng ma túy hơn.
Với tất cả những vấn đề trên thì những thành tố điều trị nào có vai trò thiết yếu cho một can
thiệp hiệu quả?

Đang trong quá trình hoàn thiện
Chưa có sự liên kết giữa vùng cảm giác và vùng suy
nghĩ của não
Dễ thay đổi qua trải nghiệm tốt và xấu
Dễ có khoái cảm với ma túy đồng nghĩa với gia tăng
nguy cơ nghiện
NÃO CỦA THANH THIẾU NIÊN: TÓM TẮT (2)
Chương Viii – Bài 8.2 59
Bản chiếu 13
Hướng dẫn giảng dạy: Sử dụng các thông tin dưới đây để thảo luận về những thành tố
giúp chương trình điều trị cho thanh thiếu niên đạt hiệu quả.
Thông tin tham khảo: Một chương trình hiệu quả cho thanh thiếu niên phải có một quá
trình đánh giá khách hàng giúp xác định được mức độ nghiêm trọng của những vấn đề
khách hàng đang gặp, tiền sử sử dụng ma túy của họ, và những hỗ trợ xã hội hiện có.
Nghiên cứu đã cho thấy những khách hàng bắt đầu sử dụng ma túy khi càng ít tuổi thì
càng dễ có vấn đề nghiêm trọng hơn. Việc đánh giá cần tập trung vào sức khỏe thể chất,
việc sử dụng rượu và ma túy, tình trạng việc làm/giáo dục, mức độ ổn định về cảm xúc, sự
hỗ trợ của gia đình/ xã hội, và những vấn đề luật pháp.
Sau khi đánh giá, chương trình điều trị hiệu quả sẽ xây dựng một kế hoạch điều trị cá nhân
cho từng khách hàng với các dịch vụ chuyển gửi phù hợp. Các dịch vụ bổ sung có thể giúp
khách hàng thanh thiếu niên xây dựng lòng tự trọng hay dạy họ cách quản lí các trạng thái
‘cảm xúc mạnh. Mặc dù những nhu cầu về các dịch vụ này là rõ ràng, những dịch vụ này
thường không sẵn có, đặc biệt là tại những cơ sở hạn chế về nguồn lực.
Một chương trình điều trị cần phải toàn diện và lồng ghép những dịch vụ điều trị nghiện
rượu và ma túy trực tiếp với việc giới thiệu chuyển gửi và hỗ trợ tới những dịch vụ chăm
sóc y tế, chăm sóc răng miệng, đào tạo nghề, tái hòa nhập cộng đồng…
Một chương trình điều trị hiệu quả cho thanh thiếu niên cũng cần có sự tham gia của gia
đình và những người chăm sóc vào chương trình điều trị. Lôi cuốn sự tham gia của cha
mẹ hoặc những người chăm sóc chính cho khách hàng sẽ làm tăng khả năng khách hàng
là thanh thiếu niên sẽ duy trì điều trị và kết quả điều trị vẫn được duy trì sau khi kết thúc.
Trong hầu hết các trường hợp, mức độ tham gia của gia đình càng cao thì kết quả điều trị
càng khả quan.
Đánh giá và xây dựng kế hoạch điều trị cá nhân
Phương pháp điều trị toàn diện, lồng ghép
Có sự tham gia của gia đình trong điều trị
Chương trình phù hợp với giai đoạn phát triển
Duy trì tham gia điều trị đủ thời gian
Nhân viên có chất lượng, phù hợp về giới tính và văn hóa
Theo dõi và lưu giữ kết quả điều trị
NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH QUYẾT ĐỊNH
ĐIỀU TRỊ MA TÚY HIỆU QUẢ
CHO THANH THIÉU NIÊN

60 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Chương trình cũng cần duy trì các nguyên tắc tổ chức cơ bản như tỉ lệ hợp lí giữa khách
hàng và nhân viên, bảo đảm nhân viên có chất lượng đào tạo tốt và chuyên nghiệp, và
dịch vụ bao phủ các dịch vụ chăm sóc toàn diện từ dự phòng tác hại liên quan đến ma túy
tới tư vấn và giới thiệu chuyển gửi, điều trị và phục hồi.
Cuối cùng, một chương trình điều trị hiệu quả cũng có liên quan đến việc ghi chép lại kết
quả điều trị bên cạnh những chỉ số đo lường quá trình thực hiện như số khách hàng được
nhận dịch vụ, số buổi tư vấn hay buổi tiếp xúc. Những thông tin được ghi chép lại cần bao
gồm tỉ lệ tái nghiện, tỉ lệ duy trì tình trạng không sử dụng ma túy, những thay đổi trong
kết quả điều trị, bao gồm chỗ ở của khách hàng, vấn đề sức khỏe, mức độ ổn định về tình
cảm, luật pháp, và/hoặc việc làm.
Bản chiếu 13 (tiếp)
Chương Viii – Bài 8.2 61
Bản chiếu 14
Hướng dẫn giảng dạy: Chia học viên thành những nhóm nhỏ (khoảng 5 người). Yêu
cầu học viên đọc kĩ nội dung bản chiếu, sau đó thảo luận trong nhóm của họ những
điểm cần tìm hiểu thêm hoặc những điểm họ chưa đồng ý. Dành vài phút cho học viên
động não, sau đó đi quanh lớp học và thảo luận ý kiến của thành viên mỗi nhóm.
Những biện pháp đe dọa sẽ không có tác dụng
Thanh thiếu niên cần có những giới hạn cụ thể, rõ ràng và
công bằng
Họ đáp ứng tốt nếu có một số quyền lựa chọn nhất định
Họ học tốt nhất qua phương pháp trải nghiệm và cần tự thử
nghiệm
Họ thích được tôn trọng sự riêng tư
Cố gắng ‘lắng nghe’ nhiều hơn là ‘nói’ cho họ nghe
Có mặt khi họ cần với vai trò là một người lớn chứ không phải
vai trò một người bằng vai phải lứa
Cố gắng không để những thách thức và sự nổi loạn của họ làm
cho bạn rối trí
KHI LÀM VIỆC VỚI THANH THIẾU NIÊN
CẦN GHI NHỚ

62 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 15
Hướng dẫn giảng dạy: Yêu cầu học viên trong từng nhóm đọc kĩ nội dung bản chiếu,
sau đó yêu cầu học viên thảo luận trong nhóm về những điểm cần tìm hiểu thêm hoặc
những điểm họ chưa đồng ý. Dành vài phút cho học viên động não, sau đó đi quanh lớp
học và thảo luận ý kiến của thành viên mỗi nhóm.
Sử dụng kĩ năng và kĩ thuật tư vấn phù hợp
Điều chỉnh những thông tin sai lầm
Tư vấn viên không nhất thiết cứ phải đã từng là người sử dụng
ma túy mới có thể tư vấn cho thanh thiếu niên
Không kỳ vọng là phải biết hết ngôn ngữ của thanh thiếu niên
Cần phải có sự linh hoạt khi lựa chọn mô hình điều trị
Thanh thiếu niên có thể bộc lộ với tư vấn viên nhiều hơn là với cơ
quan cung cấp dịch vụ
Để xây dựng được lòng tin/ mối quan hệ tốt cần phải có thời gian
Việc cai nghiện hoàn toàn có thể không phải là mục tiêu của
thanh thiếu niên
Giám nguy cơ có thể thực tế hơn
NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý KHI
LÀM VIỆC VỚI THANH THIẾU NIÊN

Chương Viii – Bài 8.2 63
Bản chiếu 16
Hướng dẫn giảng dạy: Chia học viên thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm 3 người. Một
người sẽ đóng vai khách hàng, một người sẽ đóng thành viên gia đình và 1 người là tư
vấn viên. Yêu cầu người đóng vai khách hàng gặp riêng bạn để bạn có thể tóm tắt cho
họ biết họ sẽ xuất hiện trước mặt tư vấn viên như thế nào. Không để người đóng vai tư
vấn viên và người quan sát nghe được thảo luận.
Hãy nói với khách hàng: bạn đạng đau đầu, mệt và dễ cáu bẳn vì bạn đã ngừng sử dụng
ma túy trong 2 ngày. Bạn không muốn tiết lộ bất cứ thông tin nào cho tư vấn viên của bạn
vì bạn nghĩ anh/chị ấy là kẻ thù của bạn: cũng như bố mẹ bạn, họ đều muốn kiểm soát bạn.”

Dành 15 phút cho học viên sắm vai. Sau đó yêu cầu mỗi thành viên nhóm chuẩn bị
các thẻ giấy ghi lại các đặc điểm của khách hàng và đặc điểm của thành viên gia đình
khách hàng. Yêu cầu học viên không để các học viên khác biết nội dung ghi trên thẻ
giấy của mình.
Sau đó, yêu cầu thành viên mỗi nhóm trình bày lại những điều đã xảy ra, đặc biệt chú
trọng vào người đóng vai tư vấn viên. Cuối cùng, yêu cầu họ nói với bạn về những đặc
điểm họ đã ghi trên thẻ giấy của họ về khách hàng và thành viên gia đình khách hàng.
Tình huống
Khách hàng:
- Bạn là người sử dụng ma túy 15 tuổi, bị bố mẹ
đưa đến với dịch vụ tư vấn.
Thành viên gia đình của khách hàng:
- Bạn đang lo lắng làm thế nào để có thể quản lý và
hỗ trợ con mình dừng sử dụng ma túy?
ĐÓNG VAI
64 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 17
Nói: Bạn có thể đã nhận ra trong một vài phần sắm vai rằng khách hàng là thanh thiếu
niên đã thể hiện sự thiếu sự tin tưởng đối với nhân viên tư vấn. Thực tế là việc bảo mật tuyệt
đối trong các buổi tư vấn là không thể cam kết chắc chắn được, vì vậy bạn cần thảo luận kĩ các
điểm hạn chế. Việc xây dựng lòng tin có thể cần nhiều buổi tư vấn.
Ngoài ra, khách hàng đến một buổi tư vấn không có nghĩa là khách hàng sẽ hoàn thành quá
trình điều trị. Khách hàng thường bỏ nhiều buổi tư vấn vì những lí do khác nhau từ tái nghiện
cho đến những lí do có vẻ ngớ ngẩn như “một người bạn gọi điện”. Đừng thất vọng. Thay vào
đó, hãy tìm những cơ hội cho việc xây dựng lòng tin và tăng cường mối quan hệ trị liệu.

Tính bảo mật
Thanh thiếu niên có thể rất thận trọng vể việc nên
thổ lộ với nhân viên tư vấn những thông tin gì
Bảo mật một cách tuyệt đối là không thể thực hiện
được và không nên cam kết chắc chắn.
Bỏ buổi hẹn là chuyện phổ biến
Tái nghiện rất phổ biến và thanh thiếu niên có thể
tham gia điều trị rồi lại ra khỏi điều trị nhiều lần.
NHỮNG VẤN ĐỀ
Chương Viii – Bài 8.2 65
Bản chiếu 18
Hướng dẫn giảng dạy: Ôn lại nội dung bài bằng cách trình bày trực tiếp nội dung
bản chiếu.
Cảm ơn học viên vì đã tham gia thảo luận tích cực và đặt các câu hỏi. Hỏi xem họ muốn
hỏi điều gì nữa không. Trong trường hợp họ có câu hỏi, trả lời các câu hỏi liên quan đến
nội dung bài giảng này. Những câu liên quan đến bài sau, đề nghị họ ghi lại câu hỏi để
trả lời ở bài sau.
Tuổi thanh thiếu niên có thể là sự pha trộn của những thay
đổi tích cực và tiêu cực.
Những thay đổi này bao gồm thay đổi về hành vi, cảm xúc và
thể chất.
Vì não đang trong quá tình hoàn thiện nên thanh thiếu niên
thường dễ nghiện ma túy.
Các chương trình điều trị nghiện ma túy cung cấp cho thành
thiếu niên cần quan tâm đến các nhu cầu đặc thù của họ.
TÓM TẮT

8.3
Làm việc với phụ nữ
Bài
68 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
TổNG QuAN

I. Giới thiệu

1 phút

Giải thích rằng trong bài này, bạn sẽ thảo luận với học viên về những vấn đề cần quan

 

tâm khi làm việc với khách hàng là phụ nữ trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.

 

II. Thảo luận nhóm nhỏ

35 phút

III. Thuyết trình

55 phút

Sử dung các bản chiếu để trình bày về các vấn đề cần quan tâm khi làm việc với khách

 

hàng nữ trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.

 

IV. Tổng kết

4 phút

Nhắc lại các điểm chính của bài và giải đáp các thắc mắc của học viên (nếu có)

 


Bài 8.3: Làm việc với phụ nữ
Mục đích:
Giúp học viên hiểu được các nguyên tắc cơ bản khi làm việc với nữ khách hàng trong tư
vấn điều trị nghiện ma túy.
Thời lượng: 95 phút
Mục tiêu:
Kết thúc bài học này, học viên sẽ có thể:
‚ Hiểu được một số vấn đề cụ thể mà phụ nữ phải đối mặt khi nghiện ma túy và
điều trị nghiện
‚ Hiểu những khó khăn cụ thể của phụ nữ trong việc tiếp cận với dịch vụ điều trị
‚ Biết một số các chiến lược dự phòng tái nghiện lâm sàng hiệu quả đối với khách
hàng nữ
Phương pháp:
‚ Thuyết trình và thảo luận
‚ Thảo luận nhóm nhỏ
Dụng cụ trợ giảng:
‚ Các bản chiếu PowerPoint
‚ Máy chiếu và màn chiếu
‚ Bảng lật và giấy khổ lớn
‚ Bút dạ màu
‚ Tài liệu phát tay 8.3: Làm việc với phụ nữ: Thông tin bổ sung
Chương Viii – Bài 8.3 69
Bản chiếu 1
LÀM VIỆC
VỚI PHỤ NỮ

Nói: Trong bài này, chúng ta sẽ thảo luận về những vấn đề cần đề cập khi làm việc với phụ
nữ sử dụng dịch vụ tư vấn điều trị nghiện ma túy.

70 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 2
Hướng dẫn giảng dạy: Trình bày trực tiếp nội dung trên bản chiếu
Kết thúc bài học này, học viên sẽ có thể:
Hiểu được một số vấn đề cụ thể mà phụ nữ phải đối
mặt khi nghiện ma túy và điều trị nghiện
Hiểu những khó khăn cụ thể của phụ nữ trong việc
tiếp cận với dịch vụ điều trị
Biết một số chiến lược dự phòng tái nghiện lâm
sàng hiệu quả đối với khách hàng nữ
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Chương Viii – Bài 8.3 71
Bản chiếu 3
Nói: Điều quan trọng đối với tư vấn viên là phải nhận thức được rằng hiện có rất ít nghiên
cứu về phụ nữ và nghiện ma túy, và rằng đa phần các mô hình điều trị hiện nay đều tập trung
vào nam giới. Tuy nhiên, đã có một số chuyển biến trong thời gian gần đây.

Thông tin tham khảo: Trước những năm 1990:
‚ Các tài liệu được công bố về điều trị nghiện ma túy thường hạn chế trong phạm vi
các cỡ mẫu là nam giới hoặc là kết hợp chung về giới nhưng chủ yếu là nam giới.
Rất ít nghiên cứu tập trung vào sự khác nhau về giới trong lĩnh vực này.
‚ Phụ nữ thường không được đưa vào nghiên cứu vì các đặc điểm liên quan như
sinh nở hoặc các yếu tố khác.
‚ Chưa xác định được rõ ràng liệu các mô hình điều trị hiệu quả có thể áp dụng
được cho nữ giới hay không.
‚ Chưa có nghiên cứu về việc liệu các vấn đề về giới có ảnh hưởng tới khả năng
tham gia điều trị, duy trì điều trị và các kết quả lâm sàng sau điều trị hay không.
Từ 1990-2006, hoàn cảnh đã thay đổi
1994: Viện Y học Quốc gia Hoa kì đã phát hành Hướng dẫn về việc đưa nữ giới và Hướng
dẫn đưa các nhóm thiểu số thành các đối tượng nghiên cứu lâm sàng. Kể từ đó, ngày càng
có nhiều các báo cáo được công bố về điều trị nghiện ma túy cho phụ nữ. Sự khác biệt về
giới mà chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài học này bao gồm những điểm khác nhau về
sử dụng ma túy và tham gia điều trị. Mặc dù nghiện ma túy không có sự khác biệt giữa
nam và nữ, phụ nữ lại có những nhu cầu đặc biệt trong phục hồi.
Các vấn đề đặc biệt về tâm lí và tình cảm và các yếu tố tâm lí-xã hội cần phải được lưu ý
trong xây dựng kế hoạch điều trị và phương pháp điều trị. Nếu đáp ứng được các nhu cầu
này, phụ nữ có thể tăng cơ hội duy trì trạng thái phục hồi lâu dài.
Nghiên cứu gần đây cho thấy có sự khác biệt
quan trọng về giới trong nghiện ma túy và điều
trị nghiện ma túy cho phụ nữ
Phụ nữ có những nhu cầu đặc biệt khác so với
nam giới
Phụ nữ phải đối mặt với các yếu tố tâm lý, xã hội
và cảm xúc khác nhau
VÌ SAO NỮ GIỚI LÀ NHÓM
ĐẶC BIỆT?

72 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 4
Nói: Hãy thực hiện một hoạt động để tìm hiểu những suy nghĩ của chúng ta về khác biệt giới.
Hướng dẫn giảng dạy: Yêu cầu học viên ghép thành cặp cùng giới (chỉ ghép cặp khác
giới khi bị lẻ). Phát cho mỗi cặp một tờ giấy và kẻ một đường chia tờ giấy thành 2 cột.
Trên một cột viết “Nam giới”, cột còn lại viết “Nữ giới”. Yêu cầu các cặp động não để tìm
ra các đặc điểm của nam giới và nữ giới và viết vào cột tương ứng. Dành cho họ khoảng
10 đến 15 phút để suy nghĩ và viết, sau đó các cặp sẽ suy nghĩ xem điểm khác nhau giữa
nam và nữ sẽ ảnh hưởng như thế nào đến phương pháp điều trị và dự phòng tái nghiện
mà bạn sẽ sử dụng. Sử dụng mặt sau của tờ giấy để ghi lại các suy nghĩ và quan điểm
của mình. Dành 20 phút cho nhóm thảo luận về các điểm giống nhau và khác nhau giữa
quan điểm của 2 giới sau đó chuyển sang bản chiếu tiếp theo.
1. Tìm một người cùng giới
2. Mỗi cặp dùng một tờ giấy
3. Chia tờ giấy thành 2 cột
4. Một cột ghi là Nam giới, một cột ghi là Nữ giới
5. Cùng nhau viết ra những đặc điểm của Nữ, sau đó
viết các đặc điểm của Nam
6. Thảo luận và ghi lại những điểm khác nhau này có
thể có ảnh hưởng như thế nào tới các can thiệp dự
phòng tái nghiện.
THẢO LUẬN NHÓM
Chương Viii – Bài 8.3 73
Bản chiếu 5
Nói: Sử dụng ma túy trong phụ nữ ở khu vực châu Á thường không được xem là một vấn đề
nghiêm trọng vì ước tính số phụ nữ được xác định là tiêm chích ma túy chỉ vào khoảng 10%
hoặc ít hơn (Reid, 2002). Tuy nhiên, con số này được cho là ngày càng gia tăng, đòi hỏi công
tác theo dõi tình hình cần được cải thiện. Ở các nước phát triển như Hoa Kì, Anh và Úc, tỉ lệ
phụ nữ tiêm chích ma túy thường vào khoảng 25%. Tại Trung Quốc, phần lớn người sử dụng
ma túy là nam giới nhưng số phụ nữ sử dụng ma túy đang ngày càng tăng. Tại tỉnh Vân Nam
và Quảng Tây, nữ sử dụng ma túy chiếm khoảng 16-25% tổng số người sử dụng ma túy đang
được điều trị và có xu hướng trẻ hơn so với nam giới sử dụng ma túy. Các nước khác trong khu
vực Châu Á có số phụ nữ sử dụng ma túy cao bao gồm Nepal, Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh,
Indonesia, Việt nam, Thái Lan, Sri Lanka, Philippines, Đài Loan, Nhật Bản và Malaysia.

Sử dụng ma tuý ở phụ nữ khác với nam giới về mặt:
- Sinh học
- Tâm lý
- Xã hội.
BỐI CẢNH CỦA VIỆC
SỬ DỤNG MA TUÝ Ở PHỤ NỮ

74 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 6
Nói: Ngoài những yếu tố chúng ta vừa thảo luận, còn phải tính đến những sự khác biệt về
mặt sinh học giữa nam và nữ:
Bệnh gan do rượu ở nữ giới tiến triển nhanh hơn dù mức độ sử dụng rượu thấp hơn so với
nam giới. Do vậy, cần thực hiện một số xét nghiệm lâm sàng phù hợp trong giai đoạn đánh
giá ban đầu của kế hoạch điều trị vì phụ nữ có nguy cơ chuyển biến sang các thể bệnh gan
nặng cao hơn.
Khả năng tổn thương não do rượu gây ra ở phụ nữ cao hơn, dù ở mức độ sử dụng thấp hơn và
trong thời gian ngắn hơn so với nam giới.
Sử dụng rượu và ma túy có khả năng làm cho phụ nữ dễ mắc các bệnh về phụ khoa như ức chế
rụng trứng, các vấn đề về sản khoa cũng như các rối loạn phát triển bào thai do rượu trong
quá trình mang thai.

Nguy cơ có các tác hại do rượu cao hơn
Dễ bị các tổn thương não do rượu mặc dù sử dụng rượu ở
mức độ thấp hơn và trong thời gian ngắn hơn so với nam
giới
Phát bệnh gan nhanh hơn và ở mức độ sử dụng rượu thấp
hơn
Có nguy cơ cao tiến triển thành các thể nặng của bệnh gan
Có vấn đề về phụ khoa như ngăn rụng trứng
Các vấn đề sản khoa
Ảnh hưởng xấu tới bào thai
NHỮNG KHÁC BIỆT VỀ MẶT
SINH HỌC Ở PHỤ NỮ

Chương Viii – Bài 8.3 75
Bản chiếu 7
Nam và nữ giống nhau cơ bản về:
- nhân cách, khả năng nhận thức và lãnh đạo
Nam nắm bắt tình hình một cách tổng thể còn nữ đi sâu vào chi
tiết và tỉ mỉ
Nam thường mạo hiểm
Nam độc lập hơn còn nữ thường theo ý tưởng được gợi ý trước
Nam thường tự cao hơn nữ
Nam thường thông báo họ cần những gì để hoàn thành mục
tiêu trong khi nữ luôn đặt mối quan hệ lên hàng đầu
Nam hay ốm hơn nữ gấp 2 lần trong khi nữ lo lắng cho sức khỏe
của họ nhiều hơn
Phụ nữ chịu đựng đau đớn tốt hơn và làm những việc lặp đi lặp
lại tốt hơn
KHÁC BIỆT VỀ MẶT TÂM LÍ Ở PHỤ NỮ
Hướng dẫn giảng dạy: Trình bày trực tiếp nội dung bản chiếu. Học viên có thể không
đồng ý một số điểm nên cần chuẩn bị trước để giải đáp câu hỏi.
76 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 8
Nói: Phụ nữ có một số yếu tố tâm lí xã hội đặc thù cần được quan tâm, ngoài việc đối phó
với thèm nhớ, sự căng thẳng, và các yếu tố cám dỗ tái sử dụng.

‚ Một nghiên cứu cho thấy 74% trong tổng số bệnh nhân nữ tham gia điều trị đã từng
bị lạm dụng tình dục.

‚ 34% trong số các phụ nữ này bị lạm dụng tình dục khi còn là trẻ em
‚ Một nghiên cứu được thực hiện mới đây tại Úc cho biết 37% số phụ nữ tham gia điều
trị nghiện rượu và các chất ma túy khác đã từng bị lạm dụng tình dục lúc còn nhỏ.

Nguy cơ bị lạm dụng tâm lý hoặc thể chất cao hơn
- 74% phụ nữ tham gia điều trị đã từng là nạn nhân của lạm
dụng tình dục.
- 34% trong số những phụ nữ này đã từng là nạn nhân của lạm
dụng tình dục trẻ em
Nữ sử dụng ma túy nhiều khả năng có bạn tình tiêm chích ma túy
Nữ thường bắt đầu sử dụng ma túy do chồng/người yêu hay
thành viên nam trong gia đình dẫn dắt
Thường có ma túy từ bạn tình nam
Nữ thường dùng chung BKT và phải nhờ người khác chích hộ
Nữ thường gặp khó khăn khi tránh sử dụng ma túy và tiếp cận
dịch vụ điều trị nếu bạn tình nam tiếp tục sử dụng
CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI Ở: PHỤ NỮ
Chương Viii – Bài 8.3 77
Bản chiếu 9
Nói: Mại dâm có ở bất kì quốc gia nào trên thế giới. Người bán dâm có nguy cơ cao lây
nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục nếu không sử dụng bao cao su khi quan
hệ tình dục. Tuy nhiên, nhiều khách làng chơi không muốn sử dụng bao cao su vì nhiều lí do
và người bán dâm gặp rất nhiều khó khăn trong việc thương lượng sử dụng bao cao su với
khách. Điều này đã khiến người bán dâm, khách làng chơi, bạn tình và con cái họ có nguy cơ
nhiễm HIV/AIDS.
Khi làm việc với người bán dâm đồng thời là người tiêm chích ma túy hoặc nữ tiêm chích ma
túy đơn thuần, tư vấn viên cần luôn lưu ý các điểm sau:

Khó thương lượng sử dụng bao cao su: Nhiều phụ nữ bán dâm do nghèo đói và họ bán dâm
để có thể trang trải những nhu cầu cơ bản cho gia đình. Họ thường không có quyền lực hoặc
không được hướng dẫn để thương lượng sử dụng bao cao su với khách hàng.

Bạo hành: Phụ nữ bán dâm khi thuyết phục khách hàng sử dụng bao cao su có thể bị khách
hàng và/hoặc chủ cơ sở bán dâm đánh đập

Tuổi trẻ: Phụ nữ trẻ bán dâm thường có ít khả năng thuyết phục khách hàng sử dụng bao cao
su và/hoặc do thường được tiếp thị như những món hàng “tân” hoặc “chưa từng bị cầy” hoặc
“hàng mới”.

Bị buôn bán: Việc buôn bán phụ nữ qua biên giới và từ những vùng xa xôi hẻo lánh cũng đồng
nghĩa với việc họ không nói được tiếng địa phương do đó không hiểu được các thông điệp/tài
liệu an toàn được truyền tải bằng tiếng địa phương.

Tiêm chích ma túy: Phụ nữ bán dâm có thể đồng thời là người tiêm chích ma túy, vì thế còn
có nguy cơ nhiễm HIV do sử dụng chung bơm kim tiêm, ngay cả khi họ luôn sử dụng bao cao
su khi quan hệ tình dục.

Khó thương lượng sử dụng BCS
Bạo lực
Trẻ bị buộc bán dâm và sử dụng ma túy
Buôn bán ma túy để có thể sử dụng ma túy
Tiêm chích ma túy với nguy cơ dùng chung cao hơn
Thiếu chăm sóc sức khỏe
QUAN NGẠI: PHỤ NỮ SỬ DỤNG
MA TÚY/HÀNH NGHỀ MẠI DÂM (1)

78 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 9 (tiếp)
Không đủ bao cao su: Phụ nữ bán dâm có thể không tiếp cận được để có đủ số lượng bao cao
su cần có.

Thiếu chăm sóc y tế: Phụ nữ bán dâm có thể không tiếp cận được với dịch vụ chăm sóc sức
khỏe để điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục, vì vậy gia tăng nguy cơ lây nhiễm HIV.

Chương Viii – Bài 8.3 79
Bản chiếu 10
Nói: Tại khu vực châu Á, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng mại dâm và tiêm chích ma túy
là hai vấn đề đan xen với ước tính khoảng hơn một nửa phụ nữ tiêm chích ma túy đồng thời
là phụ nữ bán dâm (MAP, 2005; Tuấn và cs, 2004). Tại tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc, 80% nữ sử
dụng ma túy là phụ nữ bán dâm. Nữ tiêm chích ma túy có thể phải bán dâm để có tiền sử dụng
ma túy. Trong một số trường hợp, chính những chủ cơ sở (nhà thổ) là người dẫn dắt họ đến
với ma túy. Đồng thời, phụ nữ bị ép buộc bán dâm hoặc bán vào các nhà thổ cũng đi vào con
đường sử dụng ma túy.
Tại Việt nam:

‚ Khoảng 20-40% phụ nữ bán dâm là người tiêm chích ma túy.
‚ Phụ nữ mại dâm tiêm chích ma túy phải chịu đựng nhiều vấn đề tác động qua lại lẫn
nhau khiến họ rơi vào các tình huống nguy cơ cao
Vậy câu hỏi đặt ra là chúng ta có thể hỗ trợ giảm lây truyền HIV trong phụ nữ và tăng khả năng
tiếp cận điều trị nghiện ma túy cho họ như thế nào?

20 - 40% phụ nữ bán dâm đồng thời tiêm chích
ma túy
Phụ nữ mại dâm tiêm chích ma túy phải chịu đựng
nhiều vấn đề cùng tác động qua lại lẫn nhau,
khiến họ rơi vào các tình huống nguy cơ
QUAN NGẠI: PHỤ NỮ SỬ DỤNG
MA TÚY/HÀNH NGHỀ MẠI DÂM (2)

80 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 11
Nói: Tại sao lại có sự khác biệt về giới trong việc tham gia điều trị?
Một số phụ nữ xác định vấn đề liên quan đến ma túy của họ là vấn đề về sức khỏe chung, sức
khỏe tâm thần hoặc vấn đề gia đình. Họ có thể tìm kiếm dịch vụ điều trị ở những cơ sở không
chuyên về điều trị nghiện ma túy
Có sự tương quan giữa việc tìm kiếm điều trị và số năm nghiện. Hầu như không có sự khác
biệt về giới trong tìm kiếm điều trị nếu thời gian nghiện là từ 1 đến 8 năm nhưng khi thời gian
nghiện là từ 8 đến 25 năm, tỉ lệ nam muốn được điều trị cao hơn nữ khoảng 13 - 20%.
Những rào cản đặc biệt đối với phụ nữ trong việc tham gia điều trị gồm:

‚ Mang thai
‚ Thiếu hỗ trợ trong chăm sóc con cái
‚ Các rào cản kinh tế
‚ Nữ nghiện rượu hoặc ma túy thường gặp sự kì thị lớn hơn nam
‚ Ít nhận được sự hỗ trợ từ bạn tình
‚ Có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần đồng diễn như rối loạn tâm trạng, ăn uống, lo
lắng, và các sang chấn khác cao hơn

‚ Tiền sử chấn thương tâm lí
‚ Sự kì thị và phân biệt đối xử chung
Phụ nữ nghiện ma túy hay rượu không phổ biến như
nam giới
Khó thuyết phục họ tham gia điều trị
Phụ nữ khó có được sự hỗ trợ từ bạn tình/bạn đời
Phụ nữ dễ sa vào sử dụng ma tuý khi phải đối phó với sự
đổ vỡ mối quan hệ, chăm sóc con cái, khó khăn về tài
chính hoặc công việc
Phụ nữ rất lo ngại bị kỳ thị
Phụ nữ luôn sợ phải xa rời con cái
PHỤ NỮ: NHỮNG KHÓ KHĂN
TRONG VIỆC TIẾP CẬN ĐIỀU TRỊ

Chương Viii – Bài 8.3 81
Có những đặc điểm phổ biến ở phụ nữ tham gia điều trị:
‚ Tăng mức độ trầm trọng của bệnh;
‚ Không phải là người dân tộc thiểu số;
‚ Độ tuổi (cao);
‚ Học vấn (cao);
‚ Đã tham gia điều trị trước đó.
Một trong những đặc điểm thường gặp nhất của phụ nữ không tham gia điều trị là người mắc
các bệnh về tâm thần.
Hai vấn đề đặc biệt cần được giải quyết một cách phù hợp về văn hóa và tôn trọng đó là bạo
hành trong gia đình và lạm dụng tình dục. Chúng ta sẽ cùng nhau thảo luận về 2 vấn đề này
trong những bản chiếu tiếp theo.

Bản chiếu 11 (tiếp)
82 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 12
Nói: Là một tư vấn viên, bạn cần lưu ý đến các vấn đề bạo hành trong gia đình khi làm việc với
khách hàng. Bạo hành trong gia đình là gì?

Hướng dẫn giảng dạy: Dành một vài phút để học viên trả lời sau đó sử dụng thông tin
dưới đây để bổ sung khi bạn trình bày bản chiếu trên.
Thông tin tham khảo: Bạo hành trong gia đình là việc một thành viên trong gia đình
hoặc bạn tình cố tình sử dụng uy lực về cảm xúc, tâm lí, tình dục và thể chất để kiểm soát
người khác.
Cần phải cung cấp các dịch vụ bổ sung thuộc nhiều lĩnh vực cho nạn nhân thoát khỏi nạn
bạo hành trong gia đình.
Vấn đề bạo hành trong gia đình cần phải được đề cập với
khách hàng về những nội dung sau:
Sức khỏe thể chất
Những vấn đề tâm lý - xã hội
Sức khỏe về cảm xúc
Chấn thương và lạm dụng thời niên thiếu
Tăng căng thẳng trong khi hồi phục
Sự an toàn
Những vấn đề về y tế tiềm tàng
Những vấn đề phát sinh sau khi cai nghiện
BẠO HÀNH TRONG GIA ĐÌNH:
CẦN ĐẶC BIỆT QUAN TÂM

Chương Viii – Bài 8.3 83
Bản chiếu 13
Nói: Tư vấn viên cần thận trọng và tế nhị trước khi hỏi khách hàng về vấn đề lạm dụng tình
dục. Đảm bảo rằng khách hàng ở một nơi an toàn kín đáo để có thể thảo luận các vấn đề này
với bạn, nơi các nhân viên khác không nghe được câu chuyện của khách hàng với bạn.
Không đề cập đến vấn đề đó cho đến khi bạn tạo dựng được mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng.
Tránh sử dụng những từ ngữ như lạm dụng, quấy rối, loạn luân, hoặc cưỡng hiếp. Thay vào
đó sử dụng những ngôn từ để hàm ý rằng bạn đang tìm hiểu các thông tin liên quan đến các
hành vi tình dục mà khách hàng không mong muốn hoặc bị ép buộc. Nếu tìm kiếm thông tin
về lạm dụng thể chất và tinh thần, hãy bắt đầu bằng những câu hỏi như cha mẹ họ duy trì các
quy định trong gia đình như thế nào.
Thừa nhận những cảm giác của khách hàng như tức giận, đau buồn hoặc lẫn lộn mà họ có
thể thể hiện khi được hỏi về các vấn đề nhạy cảm này. Không bao giờ vội vàng đi vào vấn đề,
dù bạn có vội đến đâu đi nữa (khách hàng khác đang đợi, đến giờ ăn trưa). Chỉ đề cập đến vấn
đề khi khách hàng đã bắt đầu cảm thấy tin tưởng vào bạn. KHÔNG NÊN thúc giục khách hàng
kết thúc buổi nói chuyện. Thậm chí, bạn có thể nói với họ rằng, nếu muốn họ có thể quay lại
vào một ngày sớm hơn chứ không nhất thiết phải đợi đến lịch gặp theo kế hoạch.

Đề cập đến vấn đề bạo hành/lạm dụng tình dục:
Phải chắc chắn rằng đã trao đổi và hiểu rõ về tính bảo
mật
Chỉ đề cập đến chủ đề này khi đã tạo dựng được sự tin
tưởng và mối quan hệ tốt với khách hàng
Phải hiểu rõ về thời thơ ấu của khách hàng trước khi
đưa ra những câu hỏi cụ thể hơn
Sử dụng các kỹ năng tư vấn để truyền đạt sự thấu cảm,
lưu ý rằng bạn chỉ cần lắng nghe
Phải luôn giữ bình tĩnh.
LẠM DỤNG TÌNH DỤC: NHỮNG
ĐIỂM CẦN CHÚ Ý ĐẶC BIỆT

84 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 14
Nói: Có một số nội dung cần cân nhắc khi tư vấn viên xây dựng một chương trình tư vấn cho
khách hàng là phụ nữ mại dâm có SDMT.
Những nhóm khách hàng đặc biệt này có thể chọn hình thức tư vấn nhóm hoặc tư vấn cá nhân.
Họ cũng có thể lựa chọn tư vấn viên cùng giới hoặc khác giới theo ý muốn. Nhìn chung nữ
khách hàng thường dễ dàng tạo dựng mối quan hệ với nhân viên tư vấn cùng giới hơn. Mong
đợi này của khách hàng cần được cân nhắc.
Khách hàng nên được ngồi đợi trong phòng riêng để họ cảm thấy an toàn.
Bắt đầu và kết thúc buổi tư vấn đúng giờ cũng là một dấu hiệu thể hiện sự tôn trọng đối với
khách hàng. Luôn bắt đầu buổi tư vấn với sự đón tiếp niềm nở.

Thông tin tham khảo: Ngoài ra, bạn phải thực hiện các yêu cầu sau:
‚ Chấp nhân sự thật là đối với hấu hết nữ mại dâm, đề nghị giảm số khách họ tiếp
hàng ngày là một điều phi thực tế - không nên có thái độ phán xét
‚ Sử dụng giáo dục viên đồng đẳng để truyền đạt các thông điệp: đào tạo nữ mại
dâm hòa đồng và được các nữ mại dâm khác chấp nhận (một khả năng khác là
thành lập nhóm hỗ trợ với nhóm trưởng là một nữ mại dâm hoặc nữ sử dụng ma
túy đang hồi phục)
‚ Mời họ tham gia vào quá trình thiết kế chương trình và tài liệu tuyên truyền
‚ Đảm bảo luôn có đủ bao cao su để cung cấp: sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu chỉ giáo
dục họ về việc cần thiết phải sử dụng bao cao su trong khi họ không có bao cao
su để sử dụng.
Chương trình đánh giá và điều trị cá nhân
Lựa chọn tư vấn viên nam/nữ giới
Phòng đợi kín đáo
Các dịch vụ toàn diện
PHỤ NỮ MẠI DÂM SỬ DỤNG MA TÚY:
NHỮNG ĐIỀU CẦN QUAN TÂM

Chương Viii – Bài 8.3 85
Bản chiếu 14 (tiếp)
‚ Thảo luận vấn đề tiêm chích ma túy và cung cấp các thông tin về sử dụng ma túy
an toàn, bao gồm việc tiếp cận với các chương trình bơm kim tiêm, cách làm sạch
bơm kim tiêm, các chương trình điều trị thay thế, ...
‚ Gắn kết và giới thiệu họ đến với các cơ sở chăm sóc y tế khác, đồng thời khuyến
khích họ thường xuyên khám và điều trị các nhiễm khuẩn lây truyền qua đường
tình dục và cho họ biết thông tin bệnh nhân sẽ hoàn toàn được giữ bí mật.
‚ Cung cấp dịch vụ tư vấn và xét nghiệm HIV khi họ có yêu cầu.
86 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 15
Nói: Một chương trình có hiệu quả đối với khách hàng nữ cần phải có quy trình tiếp nhận
và đánh giá khách hàng giúp cho nhân viên xác định được tình trạng nghiện của khách hàng,
tiền sử sử dụng ma túy và các hỗ trợ xã hội hiện có. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh nhân sử
dụng ma túy vào lứa tuổi trẻ thường có nhiều vấn đề nghiêm trọng. Tốt nhất là việc lượng giá
phải giúp cho nhân viên tóm tắt thông tin khách hàng bao gồm các nội dung sau: sức khỏe
thể chất, sử dụng rượu và ma túy, công việc/học hành, tinh thần, hỗ trợ của gia đình/xã hội và
các vấn đề liên quan đến pháp luật.
Tư vấn viên phải được đào tạo để làm việc với khách hàng nữ và phải được chuẩn bị để đối
diện với những hoàn cách đặc biệt mà chúng khiến cho việc hồi phục và duy trì trong điều trị
khó khăn hơn.
Một chương trình điều trị có hiệu quả cần phải quan tâm đến việc lập hệ thống hồ sơ, sổ sách
ghi nhận các kết quả điều trị - không chỉ các chỉ số diễn biến như số lượng bệnh nhân đăng ký
điều trị, được điều trị, số buổi tư vấn, số lần tiếp cận, mà còn có tỉ lệ tái nghiện, tỉ lệ cai thành
công và các thay đổi tình trạng xã hội của bệnh nhân như nơi ở, sức khỏe, tình trạng tâm thần,
tình trạng pháp lí, công ăn việc làm của bệnh nhân.

Đánh giá và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp
Phương pháp điều trị toàn diện, tổng hợp
Quan tâm đến các vấn đề lạm dụng tình dục và bạo
hành gia đình
Cố gắng duy trì khách hàng nữ trong điều trị
Nhân viên có chất lượng (phù hợp về giới tính và
văn hóa)
Theo dõi/ghi chép kết quả điều trị
NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH QUYẾT ĐỊNH
ĐIỀU TRỊ MA TÚY HIỆU QUẢ CHO PHỤ NỮ

Chương Viii – Bài 8.3 87
Nói: Để bổ sung cho dịch vụ tư vấn mà bạn cung cấp cho khách hàng nữ, bạn cần giới thiệu
các dịch vụ kèm theo để đáp ứng nhu cầu bổ sung của khách hàng nữ. Nếu bạn có thể cung
cấp được những dịch vụ này, bạn có thể giúp khách hàng giảm nguy cơ tốt hơn.

Bản chiếu 16
Chăm sóc trẻ em
Dạy nghề
Nhà ở
Trợ giúp pháp lí
Các hoạt động tạo thu nhập
DỊCH VỤ KHÉP KÍN
88 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bản chiếu 17
Hướng dẫn giảng dạy: Ôn lại các nội dung chính của bài
Nói: Sau bài học hôm nay, một số thông điệp chính mà chúng ta cần nhớ là:
‚ Điều trị cho phụ nữ SDMT và phụ nữ mại dâm có SDMT là việc hoàn toàn có thể - dù
chưa có nhiều các nghiên cứu trên nhóm này và hầu hết các công trình nghiên cứu,
thử nghiệm chỉ được thực hiện trên đối tượng là nam giới

‚ Nữ sử dụng ma túy là nhóm đặc biệt với các trải nghiệm và nhu cầu khác so với nhóm
nam giới sử dụng ma túy

‚ Tiền sử bị lạm dụng tình dục và bạo hành trong gia đình cần được tìm hiểu một
cách tế nhị, tôn trọng và hỗ trợ, và cần chuyển gửi khách hàng nữ tới các dịch vụ phù
hợp.

Hướng dẫn giảng dạy: Cảm ơn học viên vì đã tham gia thảo luận tích cực và đặt các
câu hỏi. Hỏi xem họ muốn hỏi điều gì nữa không. Trong trường hợp họ có câu hỏi, trả
lời các câu hỏi liên quan đến nội dung bài giảng này. Những câu liên quan đến bài sau,
đề nghị họ ghi lại câu hỏi để trả lời ở bài sau.
Điều trị cho phụ nữ sử dụng ma túy , bao gồm phụ
nữ mại dâm có sử dụng ma túy, có thể mang lại
những kết quả tích cực.
Nữ sử dụng ma túy là nhóm đặc biệt và có những
nhu cầu và kinh nghiệm khác biệt so với nam sử
dụng ma túy
Lưu ý khai thác tiền sử bị lạm dụng tình dục, và bị
bạo hành ở khách hàng nữ
TÓM TẮT
Chương Viii – Bài 8.3 89
Tài liệu phát tay 8.3
Làm việc với phụ nữ: Thông tin bổ sung
Sức khỏe thể chất
Những nạn nhân thoát ra từ các vụ bạo hành trong gia đình thường có những chấn thương,
những hậu quả lâu dài của sự hành hạ và các vấn đề sức khỏe thể chất liên quan đến nghiện
ma túy (ví dụ như áp xe da và viêm gan). Những vết cắt và bầm tím từ các vụ bạo hành trong
gia đình thường xuất hiện ngay trên mặt, đầu, cổ, ngực và bụng. Đau bụng, rối loạn về ăn và
ngủ, nhiễm trùng âm đạo tái phát và nhức đầu mạn tính cũng rất phổ biến ở các nạn nhân
bị bạo hành gia đình.
Khi một phụ nữ đến tham gia điều trị với các dấu hiệu rõ ràng hoặc phàn nàn về việc bị đánh
đập hoặc lạm dụng tình dục, nhân viên cần cân nhắc việc lập danh sách các chuyên gia giám
định pháp y để giúp họ lập hồ sơ giám định các chấn thương.
Một số vấn đề sức khỏe khác cần được quan tâm giải quyết sớm trong chương trình điều
trị bao gồm sàng lọc và chăm sóc thai nghén, nhiễm HIV và các nhiễm trùng lây truyền qua
đường tình dục. Những phụ nữ bị đánh đập có nguy cơ cao mắc các nhiễm trùng lây truyền
qua đường tình dục vì họ thường không có khả năng thuyết phục bạn tình thực hiện hành
vi tình dục an toàn mà thay vào đó, có thể còn bị ép buộc quan hệ tình dục không an toàn.
Ngoài ra có thể còn bị ép phải sử dụng chung bơm kim tiêm.
Một trong những cơ chế đối phó mà các nạn nhân sử dụng là kiềm chế các cảm giác về thế
chất, bao gồm cả việc chịu đau. Thông thường nạn nhân chỉ nhận thức tốt hơn sự đau đớn
về thể chất và khó chịu khi những tác động của các chấn thương không còn.
Các vấn đề về tâm lí xã hội
Chuyển dần sự tập trung và trách nhiệm về phía khách hàng

Một yếu tố quan trọng trong điều trị nghiện ma túy là phải khuyến khích khách hàng có
trách nhiệm với bệnh nghiện của họ. Đối với một khách hàng đã từng bị lạm dụng, việc
đồng thời giúp họ từ bỏ quan điểm cho rằng họ phải chịu trách nhiệm về hành vi của bạn
tình cũng rất quan trọng. Họ chỉ phải chịu trách nhiệm với hành vi của bản thân họ mà thôi.
Một khách hàng là nạn nhân của bạo hành phải nhận thức rõ rằng họ không và không thể
kiểm soát được hành vi của bạn tình cho dù anh ta có nói gì đi chăng nữa. Điều trị sẽ giúp
biến chuyển nạn nhân dần trở thành một cá nhân có tự chủ và không đổ lỗi cho những
hoàn cảnh khách quan. Cần cung cấp các bước cụ thể để đảm bảo cho sự an toàn của
khách hàng, hoặc giúp họ xây dựng cuộc sống mới nếu họ quyết định rời bỏ kẻ hành hạ
mình. Khi tự giải thoát bản thân khỏi nạn bạo hành, khách hàng sẽ cảm thấy tự lập hơn. Tư
vấn viên có thể giúp khách hàng nhìn nhận rõ ràng rằng họ có đầy đủ năng lực và quyền
thông qua việc khơi gợi thông tin về những cố gắng của họ trong việc giải quyết các tình
huống bị bạo hành, ngay cả khi họ chưa thành công. Tư vấn viên có thể chỉ ra những nỗ
lực thể hiện sự quyết tâm, sáng tạo, khéo léo, cương quyết của khách hàng, và nhiều ưu
điểm khác để giúp họ có trách nhiệm hơn với việc lạm dụng ma túy của bản thân.
90 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Cải thiện kĩ năng ra quyết định
Nhiều người sử dụng ma túy thiếu kĩ năng ra quyết định. Khi khách hàng bị bạo hành thì
kĩ năng này có thể còn kém hơn do bạo lực trong gia đình. Đối với nhiều phụ nữ bị bạo
hành, người bạo hành kiểm soát mọi mặt trong cuộc sống của họ và một quyết định “sai”
(theo cách nói của kẻ bạo hành) có thể trở thành một cớ để họ tiếp tục bị ngược đãi. Khách
hàng cần vượt qua được ảnh hưởng của việc bị ngược đãi tới khả năng ra quyết định độc lập
của mình trước khi bắt đầu hình thành và thực hiện những lựa chọn mà không còn lo sợ bị
trả đũa. Vì vậy một trong các bước đầu tiên của quá trình nâng cao quyền tự chủ cho khách
hàng nữ bị bạo hành là giúp cho họ phát triển, phát huy và kiểm nghiệm được kĩ năng ra
quyết định của họ. Đối với một số người, học cách ra quyết định có thể là một kĩ năng mới
mẻ chứ không phải là học lại một kĩ năng đã mất.
Những khách hàng có đủ khả năng tự tìm hiểu những mong muốn, nhu cầu và cảm giác
của bản thân - một quá trình có thể không quen thuộc và đôi khi không thoải mái - sẽ tiến
gần hơn tới việc ra các quyết định lớn và lâu dài. Cũng không nên đánh giá thấp tầm quan
trọng của những quyết định mà nhìn qua có vẻ tầm thường.
Cũng giống như hầu hết những người nghiện ma túy, khách hàng nữ bị bạo hành phải
đánh giá được những vấn đề gì trong cuộc sống của họ sẽ có lợi hoặc ảnh hưởng không
tốt đến quá trình hồi phục. Giống như các bệnh nhân khác, họ phải rời xa bạn bè là người
đang còn sử dụng ma túy, và họ cần được hỗ trợ khi bắt đầu thiết lập các mối quan hệ xã
hội có ảnh hưởng tích cực đến quá trình hồi phục của họ.
Một nhiệm vụ điều trị khác với những bệnh nhân này là đánh giá lại các mối quan hệ với
bạn tình, những người luôn khuyến khích họ uống rượu hoặc sử dụng ma túy. Song song
với kinh nghiệm mà những nạn nhân bị bạo hành trải qua, nữ sử dụng ma túy thường bị
bạn tình nam dẫn dắt vào hoặc cung cấp ma túy. Trong số các lí do tiếp tục sử dụng ma
túy là việc duy trì quan hệ, làm vui lòng bạn tình, hoặc cùng chia sẻ một hoạt động nào đó.
Do vấn đề an toàn là một vấn đề lớn đối với khách hàng là nạn nhân của bạo hành, việc
đánh giá lại các mối quan hệ với những người có ảnh hưởng với họ và mục đích hồi phục
đòi hỏi phải được cân nhắc thận trọng. Với nhiều người trong số phụ nữ này, cai nghiện
hầu như là một điều không tưởng nếu họ không tách khỏi bạn tình của họ -- một thực
tế thật khó khăn đối với họ để có thể nhận thức, chấp nhận, hoặc biến thành hành động.
Hơn nữa, bị hành hạ đã dẫn đến việc họ mất tự trọng và tự tin về khả năng ra quyết định,
nhiều khách hàng cần được trợ giúp để đánh giá và xác định được các nguồn gây căng
thẳng trong mối quan hệ của họ.
Khi làm việc với nữ khách hàng bị bạo hành, nhân viên điều trị phải tránh các khái niệm
mang tính truyền thống về thế nào là các quyết định khôn ngoan, như bỏ đi, ngay trong
giai đoạn sớm của quá trình điều trị. Khi một khách hàng là nạn nhân của bạo hành trong
gia đình sợ bị người hành hạ mình đeo đuổi, việc đưa họ đến một nơi khác có thể cần phải
ưu tiên. Là một phần của điều trị, cần cân nhắc giữa những căng thẳng của khách hàng
khi phải cùng con cái chuyển tới nơi ở mới nguy cơ tái nghiện đi kèm với sự an toàn của
họ. Khi một khách hàng quyết định chuyển chỗ ở thì đòi hỏi phải tập trung mọi nỗ lực để
đưa họ đến với các nguồn lực và dịch vụ hỗ trợ phù hợp tại cộng đồng mà họ chuyển tới.
Tài liệu phát tay 8.3 (tiếp)
Chương Viii – Bài 8.3 91
Tài liệu phát tay 8.3 (tiếp)
Đảm bảo sức khỏe tinh thần
Các rối loạn sau chấn thương được chẩn đoán theo các tiêu chí sau:
Bệnh nhân trải qua, chứng kiến, hay phải đối phó với một hoặc nhiều sự việc liên quan đến
cái chết hoặc đe dọa tử vong hoặc các chấn thương nghiêm trọng, hay lời đe dọa đến thể
chất của bản thân hoặc của người khác [và] bệnh nhân có phản ứng sợ hãi, không có khả
năng tự chủ hay lo sợ.
Các tiêu chí khác bao gồm: lặp đi lặp lại các cơn ác mộng, khó ngủ, hồi tưởng, tăng mức
độ cảnh giác, và luôn bị giật mình - những triệu chứng thường gặp ở những phụ nữ bị bạo
hành.
Những chấn thương do từng là nạn nhân của lạm dụng trẻ em
Nhiều khách hàng bị bạo hành cũng từng bị lạm dụng khi còn là trẻ nhỏ. Những chấn
thương về tâm lí và tình cảm từ việc bị lạm dụng đó thường bị kìm nén và chỉ xuất hiện khi
nạn nhân đã ở nơi an toàn như tại cơ sở điều trị nghiện ma túy. Có thể bệnh nhân sẽ bị kích
động do những hồi ức về những cảnh bị lạm dụng trước đây, vì vậy, nhân viên của chương
trình điều trị không nên cố gắng giải quyết vấn đề này khi bệnh nhân chưa sẵn sàng hoặc
nhân viên cũng chưa có sự chuẩn bị để tìm hiểu những hậu quả liên quan. Nếu vấn đề của
nạn nhân diễn ra trong quá trình hoạt động nhóm, tư vấn viên có thể cho phép bệnh nhân
thể hiện tâm trạng của họ một cách tự nhiên. Tuy nhiên, ngay sau đó bệnh nhân cần được
giới thiệu đến các chuyên gia trị liệu được đào tạo chuyên biệt về điều trị cho các nạn nhân
của các vụ lạm dụng trẻ em.
Những yếu tố cám dỗ
Những bệnh nhân đang trong giai đoạn phục hồi cần được tập huấn để có kĩ năng đối phó
với các yếu tố cám dỗ tái sử dụng. Đó là những sự việc hoặc hoàn cảnh có thể dẫn tới việc
bệnh nhân thèm và sử dụng rượu và ma túy trở lại. Một yếu tố cám dỗ dẫn đến tái sử dụng
có thể rất đơn giản, ví dụ như đi qua khu vực mà họ thường ghé trước đây để mua hoặc sử
dụng rượu/ma túy.
Khách hàng là nạn nhân của các vụ bạo hành còn gặp phải một loạt các yếu tố cám dỗ khác,
đó là những tình huống hoặc kinh nghiệm ngẫu nhiên làm cho họ cảm thấy sợ hãi và lo sợ
mình lại trở thành nạn nhân của các vụ bạo hành như trước đây. Những tình huống giống
như vậy cũng dễ làm cho họ tái sử dụng, vì thế cần được tư vấn viên giúp đỡ trực tiếp để
phòng tránh. Các yếu tố cám dỗ này có thể là những sự việc kích thích cảm quan (như nhìn,
nghe, ngửi), tiếp xúc gần với một số người nhất định, đặc biệt là nam giới, hoặc ở vào những
tình huống dễ làm cho họ liên tưởng tới những ký ức không vui vẻ (như phải chứng kiến bố
mẹ hoặc người thân cãi cọ, xung đột). Ngoài ra còn có những tình huống căng thẳng và gây
ra những phản ứng kích động và tái tạo lại cảm giác mình là nạn nhân. Những yếu tố khơi
gợi này có thể là bùng nổ những cảm xúc đã bị dồn nén sau nhiều năm khi khách hàng đã
thoát ra khỏi mối quan hệ bị lạm dụng: một số sự việc có thể sẽ không còn tồn tại trong ký
92 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Tài liệu phát tay 8.3 (tiếp)
ức của họ theo thời gian, nhưng một số khác thì sẽ luôn luôn xuất hiện ở mức độ nào đó. Tư
vấn viên cần giúp bệnh nhân xác định những tình huống dễ kích động hoặc gây căng thẳng
và thực hành các cách phản ứng với chúng.
Gia tăng sự căng thẳng do dừng sử dụng ma túy
Khi ngưng sử dụng rượu hoặc ma túy khác, nạn nhân của bạo hành gia đình thường có
những phản ứng cảm xúc mạnh mẽ. Họ có thể tràn ngập những cảm giác về tình cảm và
thể chất vốn đã bị kìm nén trước kia.
Một vấn đề nữa đối với khách hàng là nạn nhân của các vụ bạo hành khi ngừng sử dụng
ma túy chính là có nhiều thời gian rảnh rỗi và năng lượng, - thời gian và năng lượng họ vốn
dành cho việc tìm kiếm ma túy - dẫn đến họ cảm thấy trống rỗng, không có định hướng và
có quá nhiều thời gian vô ích.
Nhận thức về sự an toàn
Có một nghịch lí là đối với nạn nhân của các vụ bạo hành, khái niệm “an toàn” lại có thể
“không an toàn.” Giống như một nạn nhân đã phát biểu “giây phút bạn nghĩ bạn đã an toàn
thì bạn lại không an toàn.” Đối với những khách hàng như vậy, cảm giác được an toàn khỏi kẻ
bạo hành mình - dù hắn ta đã chết hoặc bị tống giam - được ví như việc từ bỏ sự tự vệ và tự
đưa bản thân vào nguy cơ bị tấn công. Những nạn nhân bị bạo hành có xu hướng phòng thủ
và đã quen với việc luôn luôn thận trọng. Nhân viên của chương trình điều trị cần hiểu và
tôn trọng những khái niệm của bệnh nhân cũng như nhu cầu cần được an toàn của họ. Giúp
đỡ những bệnh nhân này gây dựng lại lòng tin là một phần trong mục đích điều trị lâu dài.
Chăm sóc y tế
Đối với nạn nhân của các vụ bạo hành, sự lo lắng, buồn chán, các ý định tự tử và rối loạn về
giấc ngủ đòi hỏi phải được dùng thuốc điều trị trong quá trình điều trị nghiện. Trong các
trường hợp đó, điều tối quan trọng là phải duy trì được sự cân bằng giữa nhu cầu dùng
thuốc điều trị và tránh tái nghiện. Một mặt, sự tái hiện những hậu quả thể chất và tình cảm
của tình trạng bị bạo hành có thể khiến khách hàng dễ bị chấn thương về cảm xúc. Mặt
khác, khách hàng có thể có nguy cơ tái nghiện do sử dụng thuốc sai mục đích hoặc lạm
dụng thuốc được chỉ định.
Các vấn đề sau cai
Nạn nhân của các vụ bạo hành có nhiều lo lắng rất thực tế sau khi cai. Đó có thể bao gồm
việc giải quyết các vấn đề liên quan đến pháp luật, nơi ở, đi lại, việc làm, học nghề, chăm sóc
con cái, và nhiều thứ khác. Do vậy việc gắn kết họ với các chương tình và tổ chức hỗ trợ khác
là việc làm quan trọng nhằm đáp ứng các nhu cầu của họ. Ngoài ra, khách hàng là nạn nhân
của các vụ bạo hành cần được giáo dục hoặc giáo dục lại về việc đáp ứng các nhu cầu về tình
dục mà không cần đến rượu hoặc ma túy. Giới thiệu bệnh nhân đến với các chuyên gia trong
Chương Viii – Bài 8.3 93
Tài liệu phát tay 8.3 (tiếp)
lĩnh vực này là điều cần thiết nhằm đảm bảo rằng chủ đề này được đề cập đến một cách tế
nhị. Thêm vào đó, các buổi học về chế độ dinh dưỡng hợp lí cũng cần thiết trong quá trình
điều trị cho nạn nhân bạo hành (như khách hàng sau cai khác).
Các chức năng xã hội
Mặc dù một hệ thống hỗ trợ mạnh mẽ từ bạn bè hoặc gia đình rất quan trọng đối với khách
hàng khi họ từ bỏ từ thế giới ma túy về với cuộc sống bình thường, nạn nhân của bạo hành
trong giai đoạn hồi phục có thể cảm thấy khó khăn trong việc khôi phục lại các mối quan hệ,
kết bạn mới hoặc trong một vài trường hợp, xây dựng lại cuộc sống từ đầu.
94 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Bảo mật

Giữ bí mật có chủ định

Chủ định giữ bí mật để bảo vệ và đảm bảo sự an
toàn cho khách hàng

Bất đồng

Thể hiện một ý kiến khác
biệt

 

Can thiệp

Hành động được thực hiện
để cải thiện tình hình

 

Câu hỏi đóng

Câu hỏi mà câu trả lời phải
nằm trong giới hạn các
phương án trả lời nhất định

 

Câu hỏi mở

Câu hỏi mà câu trả lời của
nó không nằm trong một
giới hạn cụ thể nào

 

Chăm sóc liên
tục

Sự sẵn có đầy đủ các dịch vụ can thiệp về ma túy và
rượu phù hợp với nhu cầu đặc thù của khách hàng
trong suốt quá trình điều trị và phục hồi

 

Chất gây
nghiện hướng
thần

Một chất có tính chất dược lý làm thay đổi tâm
trạng, hành vi và nhận thức

 

Chỉnh khung

Thay đổi hoặc thể hiện từ
ngữ, khái niệm hoặc kế
hoạch theo cách khác

 

Chú ý

Lắng nghe nội dung bằng lời, quan sát cử chỉ không
lời và cung cấp phản hồi để cho thấy rằng bạn đang
lắng nghe

 

Diễn đạt

Trình bày ý nghĩa của một
điều gì đó mà một người đã
viết/nói bằng ngôn từ khác,
đặc biệt là làm rõ nghĩa hơn

 

Diễn giải

Hiểu rõ ý nghĩa cụ thể hoặc
tầm quan trọng một hành
động, tâm trạng hoặc cách
cư xử

 

Diễn giải quá
mức

Chú trọng quá nhiều vào một câu trả lời cụ thể của
khách hàng

 



giải thích từ ngữ 95
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Dự phòng

Cung cấp lý thuyết và phương tiện để trì hoãn hoặc
từ chối sử dụng ma túy cho một số nhóm người.
Mục tiêu dự phòng là bảo vệ các cá nhân trước khi
họ có những dấu hiệu, triệu chứng của những vấn
đề do sử dụng ma túy; xác định một người nào đó
còn ở giai đoạn sớm của quá trình sử dụng ma túy
để can thiệp; và chấm dứt tình trạng buộc phải sử
dụng ma túy thông qua điều trị

 

Đe dọa

Khiến một người nào đó rơi
vào trạng thái dễ có nguy

 

Điều chỉnh
hành vi

Là việc áp dụng các kỹ thuật
có điều kiện (khen thưởng
hoặc trừng phạt) để giảm
hoặc xóa bỏ hành vi có hại
hoặc dạy cho người ta cách
đáp ứng mới

 

Đồng cảm

Đồng ý với một tình cảm
hay ý kiến

 

Đồng lõa

Sự hợp tác hoặc thông
đồng bí mật hoặc bất hợp
pháp

Đồng lõa trong tư vấn: thông đồng với người khác
để hạn chế lợi ích của khách hàng; giữ im lặng/
không can thiệp khi khách hàng nói hoặc làm một
điều (tư vấn viên) biết là vi phạm đạo đức/vi phạm
pháp luật

Đối kháng

Thuyết phục (một người)
đối mặt với hoặc xem xét lại
một điều gì đó

Mở rộng (hoặc thách thức) nhận thức của khách
hàng qua các câu hỏi tập trung vào những mâu
thuẫn thực sự hoặc tiềm ẩn trong cách suy nghĩ và
giao tiếp không thống nhất, không lô-gíc của khách
hàng

Độ tin cậy

Mức độ chất lượng tốt hoặc
thực hành tốt một cách
thống nhất của một điều
gì đó

 

Giám sát

Quan sát và hướng dẫn thực
hiện một nhiệm vụ, hoạt
động

Quá trình theo dõi, đánh giá và tăng cường chất
lượng của tư vấn viên về lâm sàng, hành chính và
lượng giá

Khách hàng

Các cá nhân, những người quan trọng khác, nhân
viên cộng đồng, những người nhận dịch vụ giáo dục,
dự phòng, can thiệp, điều trị sử dụng ma túy, rượu
và tham vấn

 



96 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Khách hàng là
trọng tâm

Được thực hiện theo cách
tương tác phù hợp với nhu
cầu của khách hàng

Một phương pháp tư vấn cho phép khách hàng làm
chủ được những vấn đề cần trao đổi của họ và phát
triển khả năng thay đổi hành vi của họ

Khả năng phục
hồi cá nhân

Khả năng tự đứng vững
hoặc hồi phục từ những
tình huống khó khăn họ
gặp trước đó

 

Khen ngợi/
khẳng định

Là hành động khẳng định
một sự việc với bằng chứng;
khẳng định mạnh mẽ

Là đồng ý với những gì khách hàng chia sẻ theo cách
tích cực

Không phán xét

Tránh tranh cãi về các vấn
đề liên quan đến đạo đức

 

Khơi gợi

Hỏi thêm thông tin và/hoặc làm rõ thêm về một
điểm mà bạn cho là quan trọng

 

Kiêng khem

Chất lượng hay tình trạng kiêng sử dụng chất gây
nghiện hướng thần

 

Kỹ năng

Khả năng thực hiện tốt một
việc gì đó; thành thạo

 

Kỹ thuật

Một cách thực hiện một yêu
cầu cụ thể

 

Lắng nghe có
phản hồi

Lắng nghe cẩn thận những gì khách hàng đã nói
và nhắc lại những điều họ đã nói theo cách có định
hướng

 

Lên mặt đạo
đức

Đối phó với sự phản kháng trước yêu cầu thay đổi
của một khách hàng bằng cách lựa theo định hướng
của khách hàng nhưng đưa ra những phản hồi để
giảm bớt sự phản kháng của họ

 

Lý thuyết thay
đổi hành vi

Một lý thuyết cho rằng thay
đổi hành vi không chỉ diễn
ra theo một bước mà nó
thường diễn ra qua nhiều
giai đoạn trước khi thay
đổi thành công; mỗi người
thành công qua các giai
đoạn thay đổi ở mức độ
riêng của họ

 



giải thích từ ngữ 97
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Mối quan hệ

Một mối quan hệ gần gũi
và hòa hợp trong đó một
người hoặc nhóm người
hiểu được lo lắng và cảm
xúc hay suy nghĩ của nhau
và giao tiếp tốt với nhau

 

Mối quan hệ trị
liệu

Mối quan hệ giữa chuyên gia sức khỏe tâm thần và
một khách hàng, một phương tiện mà chuyên gia
hy vọng có thể tham gia vào và tác động để khách
hàng thay đổi

 

Mục đích

Mục tiêu tham vọng hoặc
nỗ lực của một người; một
cái đích hoặc kết quả mong
đợi

 

Năng lực bản
thân

Tin vào năng lực của chính khách hàng trong thực
hiện một nhiệm vụ hoặc hoàn thành mục tiêu nào
đó

 

Nghiện

Là sự thèm muốn thôi thúc sử dụng rượu/ma túy
mạnh mẽ cả về thể chất và cảm xúc bất chấp sự
nhận thức rõ ràng về tác hại của nó; có sự gia tăng
độ dung nạp đối với ma túy và sự xuất hiện của hội
chứng cai nếu ngừng sử dụng ma túy đột ngột; và
ma túy trở thành trọng tâm của cuộc sống.

 

Nguy cơ

Một tình huống khiến bị rơi
vào trạng thái nguy hiểm

 

Nguyên tắc

Một nguồn lực cơ bản hoặc
nền tảng thực hiện một
điều gì đó

 

Những người
quan trọng

Bạn tình, người thân trong gia đình, hoặc những
người mà khách hàng đó phụ thuộc vào họ để thỏa
mãn nhu cầu cá nhân

 

Phán xét

Hình thành một ý kiến hoặc
kết luận về một điều gì đó

Hình thành một ý kiến về một điều gì đó và quy
chụp điều đó với những người khác

Phản hồi đơn

Nhắc lại nguyên văn hoặc diễn đạt lại những gì
khách hàng nói

 

Phản hồi hai
chiều

Phản hồi cả về hiện tại, câu nói mang tính phản
kháng, và và trước đó, câu nói mâu thuẫn với những
gì mà khách hàng đã nói

 



98 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Phản hồi hiệu
chỉnh

Thông tin về phản ứng
trước một hành vi/hoạt
động của một người nhằm
điều chỉnh hoặc cải thiện
hành vi của họ

 

Phân biệt đối
xử

Cách cư xử bất công hoặc
gây tổn hại cho những
nhóm người nhất định,
thường liên quan đến sự
khác biệt như dân tộc, giới,

 

Phỏng vấn tạo
động lực

Một phương pháp lấy khách
hàng làm trung tâm, mang
tính dẫn dắt nhằm tăng
cường động lực bên trong
để thay đổi hành vi bằng
cách chỉ ra sự không nhất
quán và tìm hiểu, giải quyết
những điều còn mơ hồ đối
với khách hàng

 

Phủ nhận/chối
bỏ

Hành động tuyên bố rằng
một điều gì đó không đúng

Không thừa nhận một sự thật hoặc cảm xúc hoặc
thừa nhận một điều gì đó trong vô thức; sử dụng
phủ nhận như cơ chế tự vệ

Quy trình

Được thiết lập hoặc một
cách chính thức để thực
hiện một việc gì đó

 

Quyền tự quyết

Không bị kiểm soát bởi các
yếu tố bên ngoài; độc lập

Tôn trọng khả năng tự suy nghĩ, hành động và ra
quyết định của khách hàng

Ra lệnh

Yêu cầu hoặc chỉ dẫn mang
tính áp đặt

 

Rập khuôn

Sử dụng quá nhiều một
cụm từ hoặc thành ngữ.
Điều đó cho thấy người nói
hiểu biết hạn chế về lĩnh
vực đó.

 

Suy kiệt

Tình trạng suy sụp thể chất
hoặc tinh thần do làm việc
quá sức hoặc căng thẳng
tinh thần

Giảm động lực, hứng thú và nhiệt huyết, giảm khả
năng bền bỉ và thường là giảm hiệu quả ở tư vấn
viên do làm việc quá sức hoặc căng thẳng tinh thần



giải thích từ ngữ 99
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Suy nghĩ trừu
tượng

Là những suy nghĩ không
dựa trên những dẫn chứng
cụ thể mà dựa trên lý thuyết

Là khả năng suy nghĩ về một điều gì đó theo nhiều
góc độ khác nhau

Sự đồng cảm

Sự hiểu biết giữa hai người;
một cảm xúc chung do bạn
đã từng trải nghiệm một
sự kiện giống như vậy hoặc
tương tự

 

Sử dụng chất
gây nghiện

Sử dụng liều thấp và/hoặc không liên tục các loại ma
túy, rượu, đôi khi được gọi là “dùng thử,” “dùng chơi,”
hoặc “dùng khi gặp bạn bè,” với những hình thức
sử dụng này, hậu quả có hại có thể hiếm gặp hoặc
không đáng kể

 

Sử dụng có hại

Hình thái sử dụng rượu hoặc chất gây nghiện khác
không vì mục đích chữa bệnh gây ảnh hưởng xấu
đến sức khỏe, và ở chừng mực nào đó, gây suy giảm
chức năng xã hội, tâm lý, và nghề nghiệp của người
sử dụng

 

Sự mơ hồ

Tình trạng lẫn lộn về cảm
xúc hoặc mâu thuẫn trong
suy nghĩ về một người nào
đó hoặc một điều gì đó

 

Sự phản kháng

Từ chối chấp nhận hoặc
không đồng ý một điều gì
đó

Bất kỳ cảm xúc, suy nghĩ hay cách giao tiếp nào của
khách hàng mà nó cản trở sự tham gia hiệu quả của
khách hàng vào quá trình tư vấn

Tác hại

Tổn thương thể chất (đặc
biệt là những điều gây tổn
thương rõ rệt)

Bất kỳ sự kiện hoặc yếu tố tác nhân nào gây ra
những hậu quả bất lợi

Tài xoay xở

Có khả năng tìm ra cách
vượt qua khó khăn nhanh
chóng và khôn ngoan

 

Tái nghiện/tái
phát

Chịu đựng sự thất bại sau
một thời gian cải thiện

Quay trở lại hình thái sử dụng chất gây nghiện trước
đây, qua quá trình thấy các dấu hiệu chỉ điểm khách
hàng quay trở lại trạng thái lạm dụng chất gây
nghiện

Tái sử dụng/
lầm lẫn

Sự mất tập trung, mất trí
nhớ hoặc nhận định tạm
thời

Tái sử dụng ma túy sau một thời gian ngừng sử dụng

Tập trung vào
mục tiêu

Dựa trên mục tiêu ngắn
hạn, trung hạn và/hoặc dài
hạn của một cá nhân hoặc
nhóm

Thực hiện nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể rõ
ràng hoặc tiềm ẩn trong tư vấn



100 Tài liệu tập huấn về Tư vấn điều trị nghiện ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Thảo luận
trường hợp

Một buổi họp có cấu trúc giữa các tư vấn viên để
thảo luận về các khía cạnh chuyên môn tư vấn liên
quan đến khách hàng

 

Thấu cảm

Khả năng hiểu và chia sẻ
các cảm xúc với người khác

 

Thèm nhớ

Sự thèm muốn mạnh mẽ về
một điều gì đó

 

Thời điểm sâu
lắng

Thời điểm trong buổi tư vấn có tác động mạnh đến
suy nghĩ của khách hàng và cam kết của họ trong
việc thay đổi

 

Thuật ngữ
chuyên môn

Những từ hoặc thuật ngữ
được sử dụng trong một
chuyên ngành cụ thể hoặc
một nhóm người nào đó mà
người khác khó có thể hiểu
được

 

Tìm hiểu

Phân tích kỹ một chủ đề
hoặc đề tài

 

Tính định
hướng

Bao gồm quản lý hoặc
hướng dẫn về một điều gì
đó

 

Tình trạng say/
phê

Rượu hoặc ma túy, là tình
trạng mất kiểm soát về
hành vi/trí óc

 

Tóm tắt

Trình bày ngắn gọn những
điểm chính về (một điều gì
đó)

 

Tôn trọng

Một cảm xúc trân trọng sâu
sắc đối với một người hay
một điều gì đó xuất phát
từ chất lượng, năng lực và
thành quả của họ

 

Tranh cãi

Trao đổi hoặc thể hiện quan
điểm khác nhau hay trái
ngược nhau, thường là theo
cách nóng nảy hoặc tức
giận

 

Trách nhiệm cá
nhân

(chịu trách nhiệm bản thân)
– tình trạng hoặc thực tế
về tự chịu trách nhiệm giải
quyết vấn đề của mình

 



giải thích từ ngữ 101
Tài liệu giảng dạy Tư vấn điều trị
nghiện ma túy - Giải thích từ ngữ
(tiếp)

THUẬT NGỮ

ĐỊNH NGHĨA THEO
TỪ ĐIỂN

ĐỊNH NGHĨA THEO TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ NGHIỆN

Tư vấn điều trị
nghiện

Là việc áp dụng một cách chuyên nghiệp và theo
chuẩn mực đạo đức các nhiệm vụ và trách nhiệm
cơ bản bao gồm đánh giá khách hàng; lập kế hoạch
tư vấn điều trị; giới thiệu chuyển gửi; điều phối dịch
vụ; giáo dục khách hàng, gia đình và cộng đồng; tư
vấn cho khách hàng, gia đình và tư vấn nhóm; và ghi
chép

 

Tư vấn

Đưa ra những lời khuyên
một cách chính thức

Một cuộc trao đổi tương tác giữa tư vấn viên và
khách hàng nhằm giúp khách hàng tìm hiểu về
những vấn đề rắc rối của họ một cách bảo mật và
nâng cao năng lực để họ tự giải quyết những vấn đề
đó

Tư vấn

Đưa ra những lời khuyên
một cách chính thức

Một cuộc trao đổi tương tác giữa tư vấn viên và
khách hàng nhằm giúp khách hàng tìm hiểu về
những vấn đề rắc rối của họ một cách bảo mật và
nâng cao năng lực để họ tự giải quyết những vấn đề
đó

Tư vấn nhận
thức

Phương pháp tư vấn dựa
trên niềm tin là những suy
nghĩ của người ta liên quan
trực tiếp đến cảm xúc của
họ như thế nào

Một phương pháp tư vấn tập trung vào tăng cường
khả năng của khách hàng để kiểm tra mức độ chính
xác và thực tế về nhận thức/quan niệm của họ.

Tư vấn thay đổi
hành vi

Hình thức tư vấn dựa trên
giả thuyết là người ta
học hỏi chủ yếu qua kinh
nghiệm

Là một phương pháp coi tư vấn và điều trị là một
quá trình học hỏi và tập trung vào thay đổi những
hành vi cụ thể

Tư vấn viên

Một người được đào tạo
để cung cấp những hướng
dẫn giải quyết các vấn đề cá
nhân, xã hội hoặc tâm lý

Tư vấn viên giống như cán bộ trị liệu vì họ sử dụng
một loạt các kỹ thuật khác nhau để giúp khách hàng
có được tình trạng sức khỏe tâm thần tốt hơn. (Một
trong những phương pháp phổ biến nhất được biết
là phương pháp tư vấn cá nhân để tìm hiểu niềm
tin bên trong và nền tảng nhận thức (liệu pháp tâm
lý) của khách hàng hoặc là một quá trình tương tự
nhưng theo nhóm (tư vấn nhóm).

Tự nguyện

Thực hiện hoặc hành động
hoàn toàn theo mong
muốn của một người nào
đó

 

Yếu tố bên
ngoài

Không thuộc về bản chất
của một người, một sự vật;
đến hoặc được điều khiển
từ bên ngoài

Một điều gì đó đến từ bên ngoài, một cảm giác hoặc
một quan điểm từ bên ngoài





 

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 

 

  1. CAI NGHIỆN MA TÚY - CÔNG VIỆC NHÂN ĐẠO NHỌC NHẰN
  2. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG TRỊ LIỆU - CỘNG ĐỒNG TRỊ LIỆU. - LÀM THẾ NÀO ĐỂ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI CÓ HIỆU QUẢ
  3. SGGP - HIỂU ĐỂ PHÒNG, CHỐNG MA TÚY HIỆU QUẢ
  4. NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ AMPHETAMIN VÀ CÁC CHẤT GIỐNG AMPHETAMIN (AMPHETAMIN VÀ AMPHETAMIN - LIKE)
  5. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC SỬ DỤNG MA TÚY
  6. CÁC YẾU TỐ BẢO VỆ VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ ĐỐI VỚI VIỆC SỬ DỤNG MA TÚY
  7. CÁCH NHẬN BIẾT NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY
  8. VAI TRÒ CỦA THIỀN ĐỊNH TRONG CAI NGHIỆN – PHỤC HỒI
  9. TRỊ LIỆU NHẬN THỨC - HÀNH VI - TRONG CAI NGHIỆN PHỤC HỒI
  10. TRỊ LIỆU GIA ĐÌNH TRONG CAI NGHIỆN PHỤC HỒI
  11. VAI TRÒ TƯ VẤN - TÂM LÝ TRỊ LIỆU – QUẢN LÝ CA TRONG CAI NGHIỆN - PHỤC HỒI
  12. DRUG USE TO DEPENDENCE VIDEO DOPAMINE
  13. CỘNG ĐỒNG TRỊ LIỆU - MỘT LIỆU PHÁP CAI NGHIỆN MA TÚY CÓ HIỆU QUẢ CẦN ĐƯỢC MỞ RỘNG Ở VIỆT NAM
  14. CÁC BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY NHANH TIẾN TRÌNH CAI NGHIỆN – PHỤC HỒI CHO NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY
  15. NHẬN BIẾT VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN RƯỢU
  16. ẢNH HƯỞNG CỦA SỬ DỤNG RƯỢU/BIA CỦA CÁC NẠN NHÂN BỊ TAI NẠN GIAO THÔNG NHẬP VIỆN VIỆT ĐỨC VÀ SAINT–PAUL
  17. NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG TÁI NGHIỆN RƯỢU TRÊN NHỮNG BỆNH NHÂN NGHIỆN RƯỢU ĐÃ ĐIỀU TRỊ TẠI VIỆN SỨC KHỎE TÂM THẦN GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
  18. HỘI NGHỊ QUỐC TẾ AFTC LẦN THỨ 5
  19. BÁO CÁO TẠI HỘI NGHỊ CHUYÊN ĐỀ CAN THIỆP GIẢM TÁC HẠI TRONG DỰ PHÒNG LÂY NHIỄM HIV VÀ ĐIỀU TRỊ NGHIỆN CÁC CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN

 

Đang xem 563

Hôm nay 2,328

Tổng lượt xem 15,223,066